Korruptsiya nima?

Korruptsiya” – nima, korruptsiyaning kelib chiqish sabablari, Korruptsiyaning tarixiy oʻzaklari va korruptsiyaning nimalarga taʼsir etishi hamda “Korruptsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni mazmun mohiyati haqida soʻz yuritamiz.
Xalq tilida soddagina qilib – korruptsiya, deb ataluvchi hodisa barcha islohotlar ildiziga bolta urarkan, uni keltirib chiqaruvchi sabab va qarshi kurash choralarini bilishimiz lozim boʻladi.
Korruptsiya haqida – Qonun hujjatlarida korruptsiya tushunchasiga quyidagicha taʼrif berilgan: “Korruptsiya” – davlat organlari xodimlari moddiy yoki mulkiy yoʻsinda, gʻayriqonuniy shaxsiy naf koʻrish maqsadida, oʻz xizmat mavqeidan foydalanishida ifodalanadigan ijtimoiy hodisadir.
Aslida korruptsiya biror mansabdor shaxsning qonunchilik va axloqqa zid ravishda oʻzining boshqaruv vakolatlari va huquqlaridan shaxsiy manfaatlar maqsadida foyda olishidir.
”Korruptsiya”- shaxsning oʻz mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlarini koʻzlab moddiy yoki nomoddiy naf olish maqsadida qonunga xilof ravishda foydalanishi, xuddi shuningdek, bunday nafni qonunga xilof ravishda taqdim etish. Korruptsiya atamasi lotincha “orruptio” soʻzidan olingan boʻlib, pora berib sotib olish, buzilish, ishdan chiqish, axloqiy (maʼnaviy) buzilish degan maʼnolarni anglatadi. Odatda mansabdor shaxs tomonidan unga berilgan mansab vakolatlari va huquqlardan, shuningdek, bu bilan bogʻliq rasmiy nufuz maqomidan, imkoniyatlar va aloqalaridan oʻzlarining shaxsiy manfaatlarini koʻzlab qonunchilik va axloq qoidalariga zid ravishda foydalanishini anglatadi.
Korruptsiyaning kelib chiqish sabablarini aniqlash, korruptsiyaga qarshi kurashning samarali yoʻllarini topish boʻyicha mutaxassislar, turli institutlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan yuzlab, minglab tadqiqotlar oʻtkazilgan. Oʻziga xos reytinglar tuzilib, har xil koʻrsatkich va raqamlar qayd etilgan jadvallar yaratilgan. Hatto korruptsiyaning xilma-xil koʻrinishidagi formulalari ham ishlab chiqilgan. Hanuzgacha, barcha millatlar uchun qoʻl keladigan qarshi kurashda asqotadigan yagona yechim yoʻq. Muhtaram Prezidentimiz oʻzlarining chiqishlarida koʻp marotaba soʻz yuritib keladi. Korruptsiyaning bu koʻrinishi ijtimoiy va iqtisodiy hayotni bevosita maʼmuriy yoʻl bilan boshqarishga intilgan hokimiyat va byurokratiyaning mavqei baland boʻlgan davlat sharoitida rivoj topadi. Iqtisodiy faoliyatga nisbatan oʻrnatilgan turli xildagi cheklashlar, amaldorlarning keng, nazoratdan xoli, cheklanmagan yoki ruxsat berish, yoki taqiqlash vakolati korruptsiyaga zamin yaratadi. Shu bilan bogʻliq holda, yirik mablagʻlarga ega boʻlgan ayrim ishbilarmonlar oʻz daromadlarini koʻpaytirish maqsadida va raqobatda alohida imtiyozlarga ega boʻlish uchun hukumat amaldorlarini pora evaziga sotib olib, ularni oʻz ixtiyorlariga boʻysundirishga intiladilar.
Mazkur illat demokratiya va huquq ustuvorligi asoslariga putur yetkazadi, inson huquqlari buzilishiga olib keladi, bozorlar faoliyatiga toʻsqinlik qiladi, hayot sifatini yomonlashtiradi va odamlar xavfsizligiga tahdid soladigan uyushgan jinoyatchilik, terrorizm va boshqa hodisalar ildiz otib, gullashi uchun sharoit yaratib beradi. Taʼkidlab oʻtish oʻrinliki, ushbu zararli hodisa katta va kichik, badavlat va kambagʻal boʻlishidan qatʼiy nazar, barcha mamlakatlarda uchraydi.
Korruptsiya har qanday davlat va jamiyat rivojiga jiddiy salbiy taʼsir koʻrsatuvchi xavfli omil, barcha mamlakatlarga tahdid soluvchi murakkab ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy hodisadir. Zero, bu omil tufayli davlatning rivojlanishi sekinlashadi, hukumat tizimi ishdan chiqadi, demokratik institutlarga putur yetadi. U saylov jarayonlariga salbiy taʼsir qilib, qonun ustuvorligiga jiddiy ziyon yetkazadi. Shu bilan birga, uning taʼsiri ostida fuqarolarning ijtimoiy adolatga, haqiqatga va davlat organlariga ishonchi yoʻqoladi.
Makroiqtisodiy va siyosiy-iqtisodiy tadqiqotlar, korruptsiya davlatlarning iqtisodiy oʻsishi va rivojlanishiga ulkan toʻsiq ekanligini koʻrsatdi.
Respublikamizda 2017 yil 3 yanvar kuni “Korruptsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni qabul qilinib, korruptsiyaga qarshi kurashishning huquqiy mexanizmi yaratildi. Uning asosiy maqsadi korruptsiyaga qarshi kurashish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iboratdir.

Respublikamizda ushbu jinoyatga qarshi kurash sohasida maqsadli siyosat olib  borilmoqda. Jumladan, ushbu sohada qonunchilik asoslarini takomillashtirish, davlat organlarining, jamiyatning ochiqligini taʼminlash, axborotlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish borasida ahamiyatli ishlar amalga oshirilmoqda. Darhaqiqat, korruptsiyaga qarshi kurashish va bu sohada samarali chora-tadbirlar ishlab chiqish masalalari davlatimiz rahbariyatining diqqat markazidadir.
Korruptsiyaga qarshi kurashish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari va printsiplarini belgilashda bunday huquqbuzarlik uchun javobgarlikning muqarrarligini taʼminlash masalasi qatʼiy hisobga olingan. Korruptsiyaga aralashgan, bu jirkanch illatga qoʻl urgan odam uchun ulugʻ narsalar, moʻtabar tuygʻularning qadri yoʻqoladi. Bunday odamlar hayotda hamma narsani sotib olish va sotish mumkin, deb oʻylaydi. Ular iymon-eʼtiqodga ishonmaydi, ayni paytda bunday kimsalarga hayot uchun aziz sanaladigan hech narsani inonib boʻlmaydi. Chunki ular ota-onasi, qarindosh-urugʻlari, yor-u birodarlari, mahalla-koʻyning yuzini yerga qaratishdan, boshini egishdan uyalmaydi.
Qonunga koʻra, korruptsiyaga qarshi kurashish boʻyicha faoliyatni amalga oshiruvchi, bu jarayonda ishtirok etuvchi organlar hamda tashkilotlarning faoliyatini muvofiqlashtirish uchun Korruptsiyaga qarshi kurashish boʻyicha respublika idoralararo komissiyasi tashkil etildi. Hammamiz yaxshi bilamiz, qonun huquqiy munosabatlarni tartibga soladi. Vakolatlar, huquq va majburiyatlarni, amalga oshiriladigan chora-tadbirlarni belgilab beradi.
Agar qonun hayotda ishlamasa, uning bir necha varaq oddiy qogʻozdan farqi qolmaydi. Shunday ekan, «korruptsiya haqida qonun qabul qilindi, endi hammasi iziga tushib ketadi», deb oʻylash xotirjamlikka berilish katta xato boʻladi.

Jinoyat ishlari boʻyicha boʻyicha Shoʻrchi tuman sudining sudyasi Sh.Qodirov