Yoshlar oʻrtasida xuquqbuzarlik va jinoyatlarning sodir etilish sabablari va omillari

“Yoshlar oʻrtasidagi jinoyatlarni oldini olish” mavzusiga bagishlangan.
Voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilayotgan jinoyatlar bugungi kunning dolzarb muammolaridandir. Ayniqsa, voyaga yetmaganlarning uyushgan guruxga birlashib yoki shu guruxning taʼsirida jinoyat sodir kilishi tashvishli. Keyingi yoʻl bilan boylik orttirishga intilish, turli xil diniy okimlarga kushilib ketishlar usmirlar urtasida jinoyatchilikning usishiga sabab bulmokda.
Taassufki, baʼzan ota-onalar farzandlarini xaddan ziyod erkalatib, keragidan ortikrok pul bilan taʼminlaydilar. Bundan notugri xulosa chikargan ayrim bolalar mulkiy jixatdan taʼminlangan bulishiga karamay, xech kayerda ukimay yoki ishlamay, fakat ota-onasi xisobigagina yashashni afzal bilishadi va oxir-okibat bezorilikni uzlariga kasb kilib olishadi.
Bunday bezoriliklar bora-bora ularni guruxlarga birlashtirib jinoyat sodir kilishlariga boshlab keladi.
Voyaga yetmaganlarning uyushgan guruxga birlashib, nomusga tegish jinoyatini sodir kilishlari, ayniksa, achinarli xoldir.
Masalan, tuman sudlarining birida kurilgan jinoiy ish xakida tuxtalib utsak. 5 nafar 16 yoshli tengdosh ogaynilar ota-onasi uyida bulmagan bir dustlarinikida «bazmi jamshid» uyushtirishgan. Bazmda ozgina sarxush bulishgach, videoda erotik kino kurishgan. Sungra betokatlangancha kuchaga chikib, gira-shira tun ogushida xilvat joyda uzlaridan bir necha yosh katta kizni zurlab, nomusiga tegishgan.
Maʼlum bulishicha, bu usmirlar uziga tuk oilalarning xech ish bilan shugullanmaydigan, bekorchi bolalari ekan.
Bunday olib karalganda, shaxvoniy xislari jush urgan yoshlarga salbiy taʼsir kursatuvchi pornografik filmlarni namoyish etib, shunday tasmalarni tarkatib boylik orttirayotgan kimsalar eng asosiy jinoyatchilardir.
Shu urinda ota-onalar farzandlari kanday film kurishayotganini nazorat kilib turishlari lozim. Chunki erotik filmlardan tashkari, daxshatli vokealardan iborat («ujas») kinolar xam yoshlarning ruxiyatiga salbiy taʼsir etishi isbotlangan. Jumladan, nekrofillar (ulik bilan jinsiy aloka kiluvchilar) va sadistlar (juftini kiynashni xush kuradiganlar) ning kupchiligi bolaligida «ujas» film taʼsirida ulgayganliklari xakida amrikolik ruxiyatshunoslarning xulosalari mavjud. Binobarin, xali dunyokarashi tulik shakllanmagan bola xar kanday pornografik lavxani asl jinsiy munosabat sifatida kabul kilgan bulsa, keyinchalik unda gayritabiiy usulda jinsiy extiyojni kondirishga moyillik kabi jirkanch xolatlarni kuzatish mumkin.
Voyaga yetmaganlar tomonidan sodir kilinayotgan nomusga tegish jinoyatlari uchun jazo tayinlashda jinoyat sodir etilishdagi sabab va sharoitlarni xar tomonlama chukur urganib chikish maksadga muvofikdir.
Jinoyat Kodeksining 86-moddasida: «Sud voyaga yetmaganlarga jazo tayinlashda jazo tayinlashning umumiy asoslariga amal kiladi, voyaga yetmaganning rivojlanganlik darajasi, turmush sharoiti va tarbiyasini, sogligini, sodir etgan jinoyatining sabablarini, katta yoshdagilarning va boshka xolatlarning shaxsga taʼsirini xisobga oladi», deyilgan. Sudlar voyaga yetmaganlarni jinoyat sodir etishga olib kelgan shart-sharoit va sabablarni tula, xar tomonlama aniklashni talab kilishi kerak. Shuningdek, voyaga yetmaganlarning jinoyat sodir etishda katta yoshdagilarning taʼsirini aniklash lozim. Konunda voyaga yetmaganlarning javobgarligini belgilovchi normalarning aloxida ajratib kursatilishi bu ishlarni xal kilishni yengillashtiradi.

Fuqarolik ishlari buyicha Termiz
tumanlararo sudining sudya yordamchisi: Eshqobilov Farxodjon qudratovich