Milliy mustaqillik ramzi
Har bir davlatning mustaqilligi va suverenitetini ifodalovchi ramzlari mavjud boʻladi. Oʻzbekiston Respublikasining davlat bayrogʻi davlatimiz mustaqilligi va suverenitetining belgisi va ramzi hisoblanib, xalqaro…
Har bir davlatning mustaqilligi va suverenitetini ifodalovchi ramzlari mavjud boʻladi.
Oʻzbekiston Respublikasining davlat bayrogʻi davlatimiz mustaqilligi va suverenitetining belgisi va ramzi hisoblanib, xalqaro munosabatlarda mamlakatimizni bevosita ifodalaydi.
Asosiy qonunimiz hisoblangan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 5-moddasida Oʻzbekiston Respublikasi qonun bilan tasdiqlanadigan oʻz davlat ramzlari — bayrogʻi, gerbi va madhiyasiga ega ekanligi mustahkamlab qoʻyilgan.
1991 yil 18 noyabrda Oʻzbekiston Respublikasining davlat bayrogʻi toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingan. Mazkur qonun 13 moddadan iborat.
“Oʻzbekiston Respublikasining davlat bayrogʻi toʻgʻrisida”gi qonunning 2-moddasiga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻi Oʻzbekiston Respublikasi davlat suverenitetining ramzidir.
Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻi — bayroqning butun uzunligi boʻylab oʻtgan toʻq moviy rang, oq rang va toʻq yashil rangli uchta endan tarkib topgan toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi matodir.
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bayrogʻining uzunligi
250 santimetrga, kengligi 125 santimetrga teng. Moviy rang, oq rang va yashil rangli enlarning kengligi bir xil. Har bir en 40 santimetrga tengdir. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bayrogʻining oʻrtasidagi oq rangli enning chetlaridan kengligi 2,5 santimetrga teng qizil hoshiyalar oʻtkazilgan.
Taʼkidlash joizki, davlatimiz bayrogʻi oʻzining tarixiy ildizlariga ega. Buyuk bobomiz Amir Temur davlatining bayrogʻi ham zangori rangda boʻlganligi bizga tarixiy manbalardan maʼlum.
“Oʻzbekiston Respublikasining davlat bayrogʻi toʻgʻrisida”gi qonunning 5-moddasiga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasining davlat bayrogʻi:
1) doimiy ravishda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qarorgohlarining, Oliy Majlisi palatalarining, Vazirlar Mahkamasining, respublika davlat boshqaruvi organlarining, Davlat xavfsizlik xizmatining, Markaziy bankining, Hisob palatasining, Markaziy saylov komissiyasining, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va Vazirlar Kengashining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining, sudlarning, prokuratura organlarining binolarida;
2) doimiy ravishda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining, Vazirlar Mahkamasining, Konstitutsiyaviy sudning, Oliy sudning, respublika davlat boshqaruvi organlarining, Bosh prokuraturaning, Davlat xavfsizlik xizmatining, Markaziy bankining, Hisob palatasining, Markaziy saylov komissiyasining, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va Vazirlar Kengashining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining majlislar zallarida;
3) doimiy ravishda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining, Oliy Majlis Qonunchilik palatasi Spikerining, Oliy Majlisi Senati Raisining, Bosh vazirning, Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud raislarining, respublika davlat boshqaruvi organlari rahbarlarining, Bosh prokurorning, Davlat xavfsizlik xizmati raisining, Markaziy bank boshqaruvi raisining, Hisob palatasi raisining, Markaziy saylov komissiyasi raisining, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va Vazirlar Kengashi raislarining, viloyatlar, tumanlar va shaharlar hokimlarining, Oʻzbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari, konsullik muassasalari, shuningdek xalqaro tashkilotlar huzuridagi vakolatxonalari boshliqlarining xizmat xonalarida;
4) Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan belgilangan bayram kunlarida — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashining, viloyatlar, tumanlar va shaharlar hokimlarining qarorlari bilan belgilangan markaziy koʻchalarda, maydonlarda, boshqa jamoat joylarida va obʼektlarda;
5) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti saylovi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatlari, Senati aʼzolari, xalq deputatlari Kengashlarining deputatlari saylovi yoki referendum kunlarida — ovoz berish oʻtkazilayotgan binolar va xonalarda;
6) Oʻzbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari, konsullik muassasalari, shuningdek xalqaro tashkilotlar huzuridagi vakolatxonalari binolarida yoki hududlarida va transport vositalarida — xalqaro huquq normalariga, diplomatik protokol qoidalariga hamda vakolatxonalar va muassasalar joylashgan davlatning qonun hujjatlariga muvofiq;
7) xorijiy davlatlar davlat va hukumat boshliqlarining, boshqa rasmiy delegatsiyalarning xalqaro huquq normalariga, diplomatik protokol qoidalariga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasida boʻlishining tasdiqlangan dasturiga muvofiq transport vositalarida, vokzallarda, aeroportlarda, yurish yoʻnalishi boʻyicha va boshqa tashrif obʼektlarida;
8) rasmiy shaxslar sifatida Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Spikeri, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Raisi, Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri, Oʻzbekiston Respublikasining boshqa rasmiy delegatsiyalari rahbarlari, Oʻzbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari, konsullik muassasalari, shuningdek xalqaro tashkilotlar huzuridagi vakolatxonalari boshliqlari tushgan chet eldagi dengiz va daryo kemalarida, boshqa transport vositalarida;
9) Oʻzbekiston Respublikasi kemalar qatnovi inspektsiyasining kemalar reyestrida roʻyxatga olingan dengiz va daryo kemalarida;
10) Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining harbiy birlashmalarida, qoʻshilmalarida va qismlarida, shuningdek boshqa harbiy tuzilmalarida — Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining umumharbiy ustavlariga muvofiq;
11) doimiy ravishda Oʻzbekiston Respublikasining Davlat chegarasidan oʻtish punktlarida;
12) sport maydonlarida — Oʻzbekiston Respublikasi chempionatlarini, milliy terma komandalar ishtirokida xalqaro sport musobaqalarini oʻtkazish vaqtida hamda xalqaro sport musobaqalarining Oʻzbekiston Respublikasi sport terma komandalarining vakillari boʻlgan gʻoliblarini mukofotlash marosimlarini oʻtkazish vaqtida koʻtariladi.
Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻi unga nisbatan lozim darajadagi hurmat taʼminlangan holda umummilliy bayramlar va tantanali tadbirlar vaqtida koʻtarilishi mumkin.
Yuqoridagi qonunning 5-2-moddasiga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bayrogʻining elementlarini nodavlat tashkilotlari hujjatlarining rekvizitlari yoki reklama materiallariga kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bayrogʻining tasviri tushirilgan belgilardan ishlab chiqarilayotgan yoki realizatsiya qilinayotgan tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) oʻtkazish uchun tijorat maqsadlarida foydalanish mumkin emas.
Nodavlat notijorat tashkilotlarining ramzlari Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻiga oʻxshash boʻlishi mumkin emas.
Oʻzbekiston Respublikasining davlat bayrogʻi va uning tasviri katta-kichikligidan qatʼiy nazar, hamma vaqt ushbu Qonunga ilova qilinayotgan rangli va sxematik tasviriga aniq mos boʻlishi kerak.
Qonunning 13-moddasida Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolari, shuningdek Oʻzbekistonda turgan boshqa shaxslar Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻini hurmat qilishlari shartligi, Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻlishi belgilangan.
Aytish lozimki, Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 203-1-moddasida Oʻzbekiston Respublikasi yoki Qoraqalpogʻiston Respublikasining Davlat bayrogʻi, Davlat gerbi yoxud Davlat madhiyasi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzish fuqarolarga bazaviy hisoblash miqdorining uch baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa uch baravaridan yetti baravarigacha miqdorda jarima solishga, huddi shunday huquqbuzarlik maʼmuriy jazo chorasi qoʻllanilganidan keyin bir yil davomida takror sodir etilgan boʻlsa fuqarolarga bazaviy hisoblash miqdorining uch baravaridan besh baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa yetti baravaridan oʻn baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʻlishi belgilangan.
Bundan tashqari, Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining
215-moddasida Oʻzbekiston Respublikasi yoki Qoraqalpogʻiston Respublikasining Davlat bayrogʻi, Davlat gerbi yoxud Davlat madhiyasiga hurmatsizlik qilish jinoyati bazaviy hisoblash miqdorining yigirma besh baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yuz oltmish soatgacha majburiy jamoat ishlari yoxud uch yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan jazolanishi koʻrsatilgan.
Xulosa oʻrnida aytish mumkinki, Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻi mamlakatimiz mustaqilligining ramzi va timsoli hisoblanadi va biz u bilan fahrlanishimiz lozim.
Asqar Mamaraimov
Sherobod tumanlararo iqtisodiy sudi raisi
Asqar Qudratov
Surxondaryo viloyat sudi jamoatchilik va OAV bilan aloqalar boʻlimi bosh konsultanti
